[muzikë në sfond]
- Qytetërimi njerëzor daton
rreth momentit kur shpikëm gjuhën e shkruar,
rreth 5000 vjet më parë
në Lindjen e Mesme, në Mesopotami.
Po pse fillimisht e filluam me shkrimin?
Apo me shkruesin në rrasa prej balte?
Mos vallë për të dokumentuar histori?
Apo për qëllime fetare? Apo për poezi a letra dashurie?
Jo!
Sipas hulumtimeve të fundit,
gjuha e shkruar u zhvillua për qëllime biznesi.
[muzikë dramatike] Përditësuar dhe përmirësuar nga Johan Norberg
Sistemi i parë i shkrimit ishte ai kuneiform,
i emërtuar sipas shenjave në formë pyke
mbi pllakat prej balte për të shkruar gjuhën sumere
në atë që tani është Iraku.
Por një sistem abstrakt nuk mund të vijë nga asgjëja.
Ai duhej të kishte një lloj fillimi.
Arkeologët fillimisht filluan të kuptojnë
origjinën e shkrimit kuneiform pasi gërmuan mijëra shenja të vogla balte
të formave të ndryshme gjeometrike në Lindjen e Mesme.
Pas shumë vitesh duke studiuar këto shenja,
arkeologia franceze Denise Schmandt-Besserat
kuptoi se ato ishin në fakt
një sistem i hershëm kontabiliteti -
një mënyrë për të regjistruar mallra.
Konet përfaqësonin grurin, trajtat vezake vazot me vaj,
ndërsa cilindrat kafshët shtëpiake.
Me rritjen e tregtisë, me sa duket kishte nevojë për një sistem
për regjistrimin e mallrave
në një mënyrë që të kuptohej nga njerëzit.
Për t'u siguruar që të kishin numrin e vazove
në bazë të shenjave.
Revolucioni i vërtetë në kuptim erdhi
kur Schmandt-Besserat kuptoi
se shkrimi abstrakt kuneiform mbi pllaka përputhej me shenjat.
Çuditërisht, ata kishin filluar si një mënyrë për të regjistruar këto shenja
dhe ndërsa ky sistem më universal i shkrimit
u zhvillua më shumë dhe u bë më abstrakt,
nuk ishte më nevoja për të përdorur shenja.
Pas shenjave, ne krijuam sisteme shkrimi të bazuara në fjalë
dhe më pas ato u zhvilluan
në sisteme rrokjesh të bazuara në tinguj dhe alfabet.
Vetëm atëherë shkrimi filloi të përdoret gjithashtu
për të regjistruar mite, çështje fetare, politike dhe poezi.
Gjatë fundit të mijëvjeçarit të dytë p.K.,
u shkrua në Mesopotami "Eposi i Gilgameshit” -
vepra e parë e madhe letrare që ka mbijetuar.
Në fund, kemi poezitë homerike,
kemi Shekspirin dhe Dostojevskin dhe Mario Vargas Llosa-n.
Qeniet njerëzore krijuan art të mrekullueshëm, por së pari, ata fituan para.
[muzikë në sfond]
Hej, shikoni këto video të tjera të shkëlqyera nga Free To Choose Network!
Dhe mos harroni të abonoheni në kanalin tonë për t'u informuar mbi episodet
Përditësuar dhe përmirësuar, me mua - Johan Norberg.