WEBVTT

00:00:00.000 --> 00:00:07.893
[svira muzika]

00:00:07.933 --> 00:00:09.759
-Zdravo, došao sam da vidim Pola Njumana.

00:00:09.799 --> 00:00:12.154
-Imate li zakazano?

00:00:12.194 --> 00:00:15.193
-Ah, oh, pa sam mu poslao mejl i na Gmail,

00:00:15.233 --> 00:00:16.964
kalendarska pozivnica je tu, ali on nije...

00:00:17.004 --> 00:00:19.673
- Hoćemo li pogledati u knjigu? hmm...

00:00:19.713 --> 00:00:24.225
-Ako se vaša analogna knjiga poveže na iCloud,
onda sigurno...trebalo bi...

00:00:24.265 --> 00:00:26.372
-Izgleda da nismo u knjizi.

00:00:26.412 --> 00:00:30.485
-Okej, vidi, ja...rekao je "da" na Facebooku
i na Tinderu

00:00:30.525 --> 00:00:31.730
tako da zna da dolazim.

00:00:31.770 --> 00:00:34.728
-Da imamo zakazano, bili biste u knjizi.

00:00:34.768 --> 00:00:37.831
-OK, da, evo dogovora - treba mi samo
2 minuta njegovog vremena.

00:00:37.871 --> 00:00:39.930
Imam zaista dobru ideju da pomognem
siromašnim ljudima

00:00:39.973 --> 00:00:41.474
to ne uključuje podizanje minimalne plate.

00:00:41.514 --> 00:00:42.329
E sad, prije nego što odem dalje…

00:00:42.369 --> 00:00:45.010
[žena vrišti]

00:00:45.050 --> 00:00:54.517
[svira muzika]

00:00:54.581 --> 00:00:57.376
- Zdravo, ja sam Endru Hiton,
a ti gledaš EconPop -

00:00:57.416 --> 00:01:00.039
emisija koja kopa po kutiji igračaka
popularne kulture

00:01:00.079 --> 00:01:03.001
da se iznutra izvuče mrvica ekonomije.

00:01:03.041 --> 00:01:04.262
Živimo u svijetu u kome postoji

00:01:04.302 --> 00:01:06.578
ograničena količina stvari koje želimo.

00:01:06.618 --> 00:01:09.217
Bilo da su igračke, motorne
testere ili viski,

00:01:09.257 --> 00:01:10.830
ima samo toliko toga za obići.

00:01:10.870 --> 00:01:12.579
Zato se ekonomisti uveliko oslanjaju

00:01:12.619 --> 00:01:14.579
na konceptu ponude i potražnje.

00:01:14.619 --> 00:01:18.259
Da shvatite koliko koštaju
motorne testere i viski.

00:01:18.299 --> 00:01:20.342
To je ideja divno ilustrovana u filmu

00:01:20.382 --> 00:01:22.224
“Veliki skok.”

00:01:22.264 --> 00:01:24.669
Film govori o prijateljskom tipu
iz malog grada

00:01:24.709 --> 00:01:25.933
iz nedođije

00:01:25.973 --> 00:01:28.355
koji se preselio u veliki grad
da traži svoju sreću.

00:01:28.404 --> 00:01:30.531
Putem narodnog šarma i
malo domišljatosti,

00:01:30.571 --> 00:01:34.284
on trijumfuje nad kvotama, dobija na
kraju dana i naravno dobija devojku.

00:01:34.324 --> 00:01:35.331
Norvil Barns,

00:01:35.371 --> 00:01:37.712
nakon što je postao predsjednik
Hudsucker Industries,

00:01:37.752 --> 00:01:41.554
izmišlja hula-hup koji kompanija
masovno proizvodi.

00:01:41.594 --> 00:01:44.781
U divnoj montaži, koju vidimo kako
ponuda i potražnja funkcionišu,

00:01:44.821 --> 00:01:47.537
cijena igračke naglo pada, a zatim raste.

00:01:47.577 --> 00:01:49.803
Ponuda i potražnja funkcionišu ovako:

00:01:49.843 --> 00:01:52.661
kada je količina dobra ograničena
i mnogo ljudi to želi,

00:01:52.701 --> 00:01:54.050
cijene rastu.

00:01:54.090 --> 00:01:57.451
Ako ga manje ljudi želi ili ga
ima više, cijene padaju.

00:01:57.491 --> 00:01:59.839
U filmu, prije nego što djeca otkriju zanos

00:01:59.879 --> 00:02:01.839
koji je plastični krug koji se vrti,

00:02:01.879 --> 00:02:04.743
cijena hula-hup-a pada u
lokalnim trgovinama.

00:02:04.783 --> 00:02:07.424
Postoji ponuda, ali mala potražnja.

00:02:07.464 --> 00:02:09.890
Onda, hula-hupovi postaju
nova ludnica -

00:02:09.930 --> 00:02:14.841
veći od tamagočija ili Nintenda
ili druge hip igračke.

00:02:14.881 --> 00:02:16.791
Sada cijena eskalira.

00:02:16.831 --> 00:02:19.271
Ali nije li pohlepno naplatiti
svu ovu omladinu

00:02:19.311 --> 00:02:21.794
više cijene za krug od plastike?

00:02:21.834 --> 00:02:23.738
Zašto ne biste odabrali fer
cijenu i držali se toga?

00:02:23.778 --> 00:02:25.738
Zašto mrzite djecu, biznismene?

00:02:25.778 --> 00:02:28.732
-Sjajna stvar je što ne moramo
da naplaćujemo previše!

00:02:28.772 --> 00:02:35.240
[svira muzika]

00:02:35.280 --> 00:02:37.287
-Dobra vijest je što ponuda i potražnja

00:02:37.327 --> 00:02:39.028
nijesu samo dobri za određivanje cijena.

00:02:39.068 --> 00:02:42.162
Takođe pomažu proizvođačima da odluče koliko će
određenog proizvoda proizvesti.

00:02:42.202 --> 00:02:44.466
Recimo da su svi ludi za nekim
novim proizvodom,

00:02:44.506 --> 00:02:45.896
kao kafa.

00:02:45.936 --> 00:02:49.000
Ako cijene porastu, više restorana i l
uksuznih benzinskih pumpi

00:02:49.040 --> 00:02:50.852
shvatiće da je isplativo prodavati.

00:02:50.892 --> 00:02:53.396
Kako sve više preduzeća počinje
da prodaje mocha latte,

00:02:53.436 --> 00:02:55.688
svi će se takmičiti jedni
s drugima za kupce

00:02:55.728 --> 00:02:57.916
a cijene će pasti za nas potrošače.

00:02:57.956 --> 00:03:00.242
Dakle, svi možemo ostati
energični i nervozni.

00:03:00.282 --> 00:03:02.680
Bez ponude i potražnje, manje je kafe

00:03:02.720 --> 00:03:05.604
tako da bismo energiju morali dobiti
kroz vježbanje i adekvatan san.

00:03:05.644 --> 00:03:07.424
Ne hvala!

00:03:07.464 --> 00:03:10.814
Šta se dešava kada pokušate da suspendujete
zakon ponude i potražnje?

00:03:10.854 --> 00:03:12.263
Uzmimo troškove stanovanja.

00:03:12.303 --> 00:03:13.755
Svi želimo pomoći siromašnim ljudima

00:03:13.795 --> 00:03:16.228
pa šta ako mi diktiramo cijenu najma stana,

00:03:16.268 --> 00:03:17.785
umjesto da pustimo tržište da odlučuje?

00:03:17.825 --> 00:03:20.451
Sada, ako birokrate stave
previsoke cijene stanova,

00:03:20.491 --> 00:03:23.359
to bi postalo neizmjerno skupo i
niko ih ne bi mogao priuštiti.

00:03:23.399 --> 00:03:26.354
Dakle, vampiri se useljavaju.
Očigledno loša ideja.

00:03:26.394 --> 00:03:28.354
Ako su postavili prenisku cijenu,

00:03:28.394 --> 00:03:30.549
postaju neisplativi za stanodavce.

00:03:30.589 --> 00:03:32.306
Pa, loši vlasnici, zar ne?

00:03:32.346 --> 00:03:33.795
Pa, ako je to slučaj,

00:03:33.835 --> 00:03:36.530
nema više finansijskih posticaja za
izgradnju novih stanova

00:03:36.570 --> 00:03:38.283
i dobijate manjak stanova.

00:03:38.323 --> 00:03:39.516
Stanodavci neće trošiti novac

00:03:39.556 --> 00:03:41.418
u popravljanju kuće na kojima gube novac.

00:03:41.458 --> 00:03:44.081
Dakle, dobijate sirotinjske četvrti i
znate šta one donose?

00:03:44.121 --> 00:03:45.470
Vampire.

00:03:45.510 --> 00:03:48.097
Ponuda i potražnja takođe se
odnose na cijenu rada.

00:03:48.137 --> 00:03:50.097
Ako ste jedini zavarivač ili stolar u gradu,

00:03:50.137 --> 00:03:52.800
bićete traženi i možete naplatiti
više cijene,

00:03:52.840 --> 00:03:54.800
što bi privuklo druge zavarivače i stolare,

00:03:54.840 --> 00:03:56.074
slično galebovima.

00:03:56.114 --> 00:03:58.220
Suprotno tome, ako grad
ima previše sobara,

00:03:58.260 --> 00:04:00.072
biće manja potražnja po liftu

00:04:00.112 --> 00:04:02.387
a vaš prosječni sobar
će imati nižu platu.

00:04:02.427 --> 00:04:04.502
Grupa koja skoro uvijek ima niske plate

00:04:04.542 --> 00:04:06.794
su ljudi koji prvi ulaze u radnu snagu.

00:04:06.834 --> 00:04:07.834
Na početku filma,

00:04:07.874 --> 00:04:09.834
Norvil je ispred biroa za zapošljavanje.

00:04:09.874 --> 00:04:11.834
Željan je da radi i fin je momak

00:04:11.874 --> 00:04:13.113
ali postoji caka -

00:04:13.153 --> 00:04:15.749
svaki početni posao zahtijeva iskustvo.

00:04:15.789 --> 00:04:18.805
Kako da već imate iskustva za početni posao?

00:04:18.845 --> 00:04:20.285
Da li pravite vremensku mašinu?

00:04:20.325 --> 00:04:23.298
Nekvalifikovani radnici najteže prolaze
kroz radnu snagu,

00:04:23.338 --> 00:04:26.053
čak i one koji su već savladali kvantnu fiziku.

00:04:26.093 --> 00:04:27.679
Jer Norvil nema iskustva,

00:04:27.719 --> 00:04:30.318
on počinje na dnu korporativne ljestvice,
u poštanskoj sobi

00:04:30.358 --> 00:04:32.901
-Odnesi ovo do sekretarskog bazena na 3.
spratu! ŠTO JE PRIJE MOGUĆE!

00:04:32.941 --> 00:04:35.633
-Zeleni vaučer veličine slova,
žuti vaučer prevelik,

00:04:35.673 --> 00:04:37.325
kestenjasti vaučer veličine paketa.

00:04:37.365 --> 00:04:39.325
-Ovo je za Marvina Trauba. Brzo!

00:04:39.365 --> 00:04:42.153
- Vaučer pogrešne boje i pristaju te!

00:04:42.193 --> 00:04:45.427
-Vjerovatno, Norvilov početni posao
je vrlo malo plaćen.

00:04:45.467 --> 00:04:48.034
Pa, šta ako pokušamo pomoći njemu i
drugim osobama s niskim primanjima

00:04:48.074 --> 00:04:49.660
određivanjem minimalne plate?

00:04:49.700 --> 00:04:51.432
Ideja da svi treba da budu plaćeni

00:04:51.472 --> 00:04:53.151
pristojnu platu za život i ništa manje

00:04:53.191 --> 00:04:55.445
je dobar impuls sa kojim se u
potpunosti slažem.

00:04:55.485 --> 00:04:57.445
Ali to je kompleksno pitanje.

00:04:57.485 --> 00:04:59.658
Recimo da Norvilove usluge u poštanskoj
sobi prave

00:04:59.698 --> 00:05:01.576
2$ profita za kompaniju.

00:05:01.616 --> 00:05:04.264
Ako od kompanije tražimo da
mu plaća 10 dolara po satu,

00:05:04.304 --> 00:05:06.556
mogli bi samo automatizovati njegov
posao kako bi uštedjeli troškove

00:05:06.596 --> 00:05:08.556
ili ga nikada ne zaposliti.

00:05:08.596 --> 00:05:11.051
I ne zalažu se svi za veću minimalnu platu

00:05:11.091 --> 00:05:13.166
sa Norvilovim najboljim interesima.

00:05:13.206 --> 00:05:14.500
Uzmite u obzir ovo:

00:05:14.540 --> 00:05:17.030
nekoliko velikih korporacija
aktivno lobira

00:05:17.070 --> 00:05:18.737
za povećanje minimalne plate.

00:05:18.777 --> 00:05:21.662
Da li je to zato štoje tajkun
koji  puši cigare

00:05:21.702 --> 00:05:24.750
na vrhu njihove zgrade omekšao? Teško.

00:05:24.790 --> 00:05:27.578
Prisiljavajući cijenu rada da raste za sve,

00:05:27.618 --> 00:05:30.587
bogati konglomerati mogu voziti
svoju motornu testeru

00:05:30.627 --> 00:05:32.307
a distributeri viskija su bez posla.

00:05:32.347 --> 00:05:37.465
-Konkurencija nastavlja da opada, a
mi nastavljamo da se smanjujemo.

00:05:37.505 --> 00:05:39.579
-Nekoliko zakona o minimalnoj plati
iz 1920-ih i 30-ih godina

00:05:39.619 --> 00:05:41.791
su donesene kako bi se osiguralo da
bijelci ne moraju da se takmiče

00:05:41.831 --> 00:05:43.791
sa drugim rasama koje su spremne
da rade za manje.

00:05:43.831 --> 00:05:47.024
I na taj način su ne-bijele ljude
držali nezaposlenima.

00:05:47.064 --> 00:05:50.555
Nešto manje od 3% zaposlenih Amerikanaca
zarađuje minimalnu platu.

00:05:50.595 --> 00:05:52.358
E sad, to nije da odbacim ove ljude,

00:05:52.398 --> 00:05:55.121
ali da ukažem da većina poslova sa
minimalnom platom nije trajna,

00:05:55.161 --> 00:05:56.312
oni su samo početnici.

00:05:56.352 --> 00:05:58.510
Ako podignemo minimalnu platu,

00:05:58.550 --> 00:06:01.258
ljudi koji zaista moraju da uđu
na vrata radne snage

00:06:01.298 --> 00:06:04.395
teže to učine i mogli bi biti zaključani.

00:06:04.435 --> 00:06:05.676
Dakle, trebalo bi da budemo veoma oprezni

00:06:05.716 --> 00:06:08.723
kada se petljamo sa ponudom i
potražnjom u pogledu rada.

00:06:08.763 --> 00:06:10.723
Ponuda i potražnja je koristan alat

00:06:10.763 --> 00:06:12.921
za razumijevanje složenosti tržišta

00:06:12.961 --> 00:06:15.698
i dok možemo donositi zakone da
pokušamo promijeniti njihove efekte,

00:06:15.738 --> 00:06:17.047
pokušamo ga obustaviti

00:06:17.087 --> 00:06:20.226
je otprilike jednako efikasan kao i korištenje
uredbe za ograničavanje gravitacije.

00:06:20.266 --> 00:06:21.696
Dakle, dok ne budemo imali mjesečeve baze,

00:06:21.736 --> 00:06:24.142
petljanje sa tim ima posledice.

00:06:24.182 --> 00:06:28.183
[svira muzika]