WEBVTT

00:00:00.180 --> 00:00:02.320
[лесна музика]

00:00:03.300 --> 00:00:05.760
- Тони, кој е рибар,
живее во куќа

00:00:05.760 --> 00:00:07.260
покрај езерото уште од својата младост.

00:00:07.260 --> 00:00:09.870
Со текот на годините, езерото
стануваше се повеќе популарно.

00:00:09.870 --> 00:00:12.600
И еден ден, се изгради голем хотел.

00:00:12.600 --> 00:00:14.820
Хотелот ја засенува целата сончева светлина,

00:00:14.820 --> 00:00:17.190
а гостите го оставаат
своето ѓубре на плажата.

00:00:17.190 --> 00:00:20.610
За Тони, ова се негативни екстерналии.

00:00:20.610 --> 00:00:23.550
Иако, убавиот мирис на
свежото печено кафе

00:00:23.550 --> 00:00:26.400
од кафетеријата која се
отвори веднаш до хотелот

00:00:26.400 --> 00:00:28.290
е позитивна екстерналија.

00:00:28.290 --> 00:00:30.840
Работите стануваат комплицирани
кога фабрика за хартија

00:00:30.840 --> 00:00:33.480
започнува да ја загадува реката
која тече надолу по планината

00:00:33.480 --> 00:00:34.800
во езерото од каде Тони

00:00:34.800 --> 00:00:36.840
и другите рибари заработуваат за живот.

00:00:36.840 --> 00:00:38.280
Може ли да ги препознаете ефектите

00:00:38.280 --> 00:00:40.260
од фабриката кои влијаат врз заедницата?

00:00:40.260 --> 00:00:41.250
Можете да го паузирате видеото

00:00:41.250 --> 00:00:43.820
и да ги споделите вашите размислувања
пред да продолжиме понатаму.

00:00:43.820 --> 00:00:45.360
[пријатна музика]

00:00:45.360 --> 00:00:47.460
Фабриката за хартија користи чиста вода

00:00:47.460 --> 00:00:48.750
од планинската река.

00:00:48.750 --> 00:00:51.330
Преку производствениот
процес, водата се загадува.

00:00:51.330 --> 00:00:53.070
А потоа, загадената вода

00:00:53.070 --> 00:00:54.840
се испушта повторно во реката.

00:00:54.840 --> 00:00:57.660
Оваа вода потоа убива
многу риби по текот на реката,

00:00:57.660 --> 00:01:00.120
трошок врз општеството кој никој не го покрива.

00:01:00.120 --> 00:01:03.570
Тони и рибарите почнуваат
да се плашат за својата егзистенција,

00:01:03.570 --> 00:01:05.940
но тогаш работите стануваат уште полоши.

00:01:05.940 --> 00:01:07.800
[силно течење на вода]

00:01:07.800 --> 00:01:10.650
Фабриката за хартија, која не ги зема
во предвид трошоците за мртвите риби

00:01:10.650 --> 00:01:13.260
во нивните трошоци на производство,
следствено наплаќа

00:01:13.260 --> 00:01:15.270
премалку кога ја продава хартијата.

00:01:15.270 --> 00:01:18.780
Како последица, хартијата е толку
ефтина што кафетеријата

00:01:18.780 --> 00:01:20.340
започнува да користи чаши за една употреба,

00:01:20.340 --> 00:01:22.350
додека претходно користеа порцелан.

00:01:22.350 --> 00:01:24.780
Ова повторно води кон поголемо
производство на хартија,

00:01:24.780 --> 00:01:27.090
повеќе загадена вода, повеќе мртви риби,

00:01:27.090 --> 00:01:29.040
и повеќе ѓубре на плажата.

00:01:29.040 --> 00:01:30.810
Тони станува нервозен.

00:01:33.030 --> 00:01:34.560
За да се смени состојбата,

00:01:34.560 --> 00:01:36.990
фармерите одлучуваат да организираат
јавни протести

00:01:36.990 --> 00:01:39.660
се додека локалната власт
не донесе нов закон.

00:01:39.660 --> 00:01:43.080
Фабриката сега е приморана
целосно да ги засмета трошоците

00:01:43.080 --> 00:01:44.130
за управување со нивниот отпад

00:01:44.130 --> 00:01:45.930
преку инсталација на филтри.

00:01:45.930 --> 00:01:48.270
Многу набрзо, водата е повторно чиста,

00:01:48.270 --> 00:01:50.550
и Тони и другите
рибари може да се вратат на продавање

00:01:50.550 --> 00:01:52.440
на истата количина на риби како претходно.

00:01:52.440 --> 00:01:54.630
И затоа што цената на хартијата
се зголеми за да ги покрие трошоците

00:01:54.630 --> 00:01:57.240
на системот за филтрирање,
кафетеријата започнува да служи

00:01:57.240 --> 00:01:59.010
пијалоци повторно во вистински шолји.

00:02:00.960 --> 00:02:02.580
Можеме да илустрираме што се случува

00:02:02.580 --> 00:02:04.350
преку графикон на понуда и побарувачка,

00:02:04.350 --> 00:02:06.870
со цена и количина
која се бара за хартијата.

00:02:06.870 --> 00:02:10.320
Во нерегулиран пазар,
фабриката ги снабдува своите производи

00:02:10.320 --> 00:02:12.870
врз основа на така наречени приватни трошоци,

00:02:12.870 --> 00:02:16.200
како што се изградба, плати
и репро материјали.

00:02:16.200 --> 00:02:18.300
Побарувачката се среќава со понудата
на соодветен начин.

00:02:18.300 --> 00:02:20.940
Ако фабриката за хартија го додадеше
трошокот за штетите

00:02:20.940 --> 00:02:23.820
кои се предизвикаа на општеството,
кривата на понудата ќе се поместеше

00:02:23.820 --> 00:02:25.740
на лево, водејќи кон рамнотежа

00:02:25.740 --> 00:02:28.950
рефлектирајќи ги вистинските трошоци,
вклучително и општествените трошоци.

00:02:28.950 --> 00:02:31.140
Сега, цената на хартијата е повисока,

00:02:31.140 --> 00:02:33.570
додека количината на
хартија која се бара е пониска.

00:02:35.610 --> 00:02:37.770
Загадувањето и другите
негативни екстерналии

00:02:37.770 --> 00:02:39.630
се посебно распространети онаму
каде луѓето имаат недостаток

00:02:39.630 --> 00:02:40.830
на исти морални вредности,

00:02:40.830 --> 00:02:42.870
и каде работите најчесто
се бесплатни,

00:02:42.870 --> 00:02:45.590
како во случајот со
водата или воздухот.

00:02:45.590 --> 00:02:47.340
[силно течење на вода]

00:02:47.340 --> 00:02:49.980
Ловењето риба на отворено
море е таков случај.

00:02:49.980 --> 00:02:51.960
Од причина што никој не може
целосно да ги контролира океаните,

00:02:51.960 --> 00:02:54.840
а отвореното море всушност
не му припаѓа на никому,

00:02:54.840 --> 00:02:57.120
секој зема колку што е можно повеќе,

00:02:57.120 --> 00:03:00.970
феномен наречен
Трагедија на Заеднички Добра.

00:03:02.370 --> 00:03:05.880
За да се бориме против негативни екстерналии
и да избегнеме таква трагедија,

00:03:05.880 --> 00:03:09.000
ние можеме да направиме четири работи,
да создадеме јавна свест,

00:03:09.000 --> 00:03:11.340
соодветно да доделиме права на сопственост,

00:03:11.340 --> 00:03:14.340
да воведеме интернационализација
на негативните екстерналии,

00:03:14.340 --> 00:03:16.740
или да се свртиме кон регулирање и казни.

00:03:18.930 --> 00:03:21.930
Да резимираме,
екстерналиите се последици

00:03:21.930 --> 00:03:24.570
на активност која ја почуствувала
трета страна.

00:03:24.570 --> 00:03:27.330
Негативните екстерналии
кои не се интернализирани

00:03:27.330 --> 00:03:30.900
ги извитоперуваат понудата
и побарувачката на сметка на трети страни.

00:03:34.020 --> 00:03:34.030
За да избегнеме дисторзија на пазарот
и Трагедија за Заедничките Добра

00:03:34.020 --> 00:03:36.570
можеме да се бориме против
негативните екстерналии.

00:03:36.570 --> 00:03:38.220
Ако сте подготвени да ни
помогнете да го направиме тоа

00:03:38.220 --> 00:03:40.110
за да се намалат емисиите
на јаглерод диоксид?

00:03:42.090 --> 00:03:45.120
Луѓето кои возат автомобили
на гориво предизвикуваат штетни емисии,

00:03:45.120 --> 00:03:47.430
вклучително и јаглерод диоксид,
кој пак е одговорен

00:03:47.430 --> 00:03:49.500
за загадување на воздухот и климатските промени.

00:03:49.500 --> 00:03:51.060
Со цел да се намалат емисиите,

00:03:51.060 --> 00:03:54.000
некои влади им даваат на своите
граѓани финансиски стимули

00:03:54.000 --> 00:03:55.830
ако купат електричен автомобил.

00:03:55.830 --> 00:03:58.110
Замислете дека вие сте
Министер за транспорт

00:03:58.110 --> 00:04:01.380
во вашата земја, дали вие
можете да смислите подобар начин за зголемување

00:04:01.380 --> 00:04:03.120
на бројот на електрични возила на улиците

00:04:03.120 --> 00:04:05.490
преку примена на концептот на ектерналии?

00:04:05.490 --> 00:04:08.920
Ве молиме запишете ги вашите
идеи во коментарите подолу.

00:04:08.920 --> 00:04:11.760
[радосна музика]

00:04:23.250 --> 00:04:24.390
- Ако сметате дека видеото
ви беше од помош,

00:04:24.390 --> 00:04:26.520
погледнете ги другите наши
видеа и претплатете се.

00:04:26.520 --> 00:04:28.110
Ако сакате да ја поддржите
нашата работа,

00:04:28.110 --> 00:04:30.990
приклучете ни се на patreon.com/sprouts.

00:04:30.990 --> 00:04:33.150
За повеќе информации
и дополнителни содржини,

00:04:33.150 --> 00:04:35.220
посетете ја страната sproutsschools.com.