Qo'shma Shtatlardagi yoki dunyoning boshqa mamlakatlaridagi
inflyatsiyaning sababi
mana bu qog'oz pullar va
ularning bank
hisob raqamlaridagi miqdori
ishlab chiqarilgan tovar
va xizmatlar hajmiga nistaban tezroq o'sishidadir.
Aslida, inflyatsiya bir joyda, faqat bir joyda yaratiladi.
Shu yerda, Vashingtonda.
Faqat shu yerda mana bunday uskunalardan
biz pul deb ataydigan qog'ozlar ishlab chiqariladi.
Mana shu joyda pul miqdorining
o'sish sur'atini belgilaydigan hokimiyat joylashgan.
[bosmaxona uskunalarining shovqini]
Buncha shovqin qayerga g'oyib bo'ldi?
Agar biz pulning shunday jadal o'sishini to'xtatsak,
inflyatsiya ham shovqin o'chganidek yo'q bo'ladi.
Bu yangilik emas.
Bu yangi chora emas. Bu yangi muammo emas.
Bu tarix davomida qayta va qayta takrorlanib kelgan.
Gohida inflyatsiyaga qarshi ataylab shunday chora ko'rilgan.
Gohida bu tasodifan sodir bo'lgan.
Fuqarolar urushining
oxirgi yillarida
shimolliklar janubliklarning
pul bosib chiqaruvchi
bosmaxonasini bosib oladi.
Ungacha janubda inflyatsiya darajasi juda baland bo'lgan.
Agar xotiram pand bermayotgan bo'lsa, oyiga 4 foizlar bo'lgan.
Yangi joy topib, u yerda bosmaxona ochish va pul bosib chiqarishni
davom ettirish uchun Konfederatlarga ikki haftadan
sal ko'proq vaqt kerak bo'lgan.
Shu ikki hafta mobaynida inflyatsiya to'xtadi.
Ikki haftadan keyin, ya'ni bosmaxona
ishga tushgandan keyin inflyatsiya yana o'sishni boshladi.
Hammasi shunchalik oddiy va yaqqol.
Jadal inflyatsiyaga qarshi kurashning yagona samarali chorasiga
yaqinda sodir bo'lgan yana boshqa aniq misolni keltirish mumkin.
[odamlar qichqirig'i]
1973 yilda Yaponiyalik uy bekalari bozorga chiqqanlarida
yoqimsiz bir haqiqatga duch keladilar.
Hamyonlaridagi pul o'z qiymatini yo'qotayotgandek edi.
Narxlar keskin oshishni boshlab,
inflyatsiya bilan bog'liq ayanchli tarix yana bir bor takrorlanayotgan edi.
[transport vositalari shovqini]
Yaponiya hukumati nima qilishni bilar edi.
Buning ustiga, ular bunga tayyor ham edi.
Hammasi tugagandan so'ng, iqtisodchilar aynan nima
sodir bo'lganini qayd etishga muvaffaq bo'ldilar.
1971 yilda pul miqdori tez o'sa boshladi.
Har doimgidek, avvaliga bu inflyatsiyaga ta'sir etmadi.
Biroq, 1972 yilning oxiriga kelib, inflyatsiya belgilari ko'rina boshladi.
1973 yilning boshlarida esa, bunga qarshi hukumat chora ko'rdi.
U pul massasi o'sishini cheklashni boshladi,
lekin inflyatsiya ma'lum vaqt o'sishda davom etdi.
Choraning kech ko'rilganligi 1973 yilni og'ir resessiya yiliga aylantirdi.
Davlat pul massasi o'sishini cheklashga qat'iyatini
namoyish qilgandan keyingina, inflyatsiya darajasi pasayishni boshladi.
Inflyatsiyani butunlay siqib chiqarish uchun 5 yil vaqt kerak bo'ldi.
Yaponiya nisbatan barqarorlikka erishdi.
Afsuski, ham past inflyatsiya, ham sog'lom iqtisodiyotga erishishda
Yaponiyaliklar kechib o'tgan qiyin yo'ldan
boshqa oson yo'l yo'q edi.
Birinchidan, pul massasi o'shishidagi sekinlashuv inflyatsiyaga ta'sir qilguncha,
ular resessiyani boshdan o'tkazishlariga to'g'ri keldi.
Inflyatsiya xuddi alkogolizmga o'xshaydi.
Ikkala holatda ham, ichishni boshlaganda
yoki juda ko'p pul bosib chiqarishni boshlaganda,
uning ijobiy ta'siri birinchi seziladi. Salbiy oqibatlari keyinroq bilinadi.
Shu sababli ikkala holatda ham oshirib yuborishga, ya'ni
juda ko'p ichishga va juda ko'p pul bosib chiqarishga moyillik kuchli bo'ladi.
Ularning oqibatlarini bartaraf etishga kelganda esa, buning aksi kuzatiladi
Ichishni yoki pul bosib chiqarishni to'xtatganda,
ularning salbiy ta'siri birinchi sezilib, ijobiy ta'siri keyinroq bilinadi.
Shu sababli choraga qat'iyat bilan amal qilish qiyin.