WEBVTT

00:00:00.270 --> 00:00:04.340
- Bu gun dunyanın ən kasıb insanlarının
yarısından çoxu Saharanın cənubunda

00:00:04.340 --> 00:00:08.820
- yerləşən Afrikada yaşayır.
Niyə, niyə Afrika kasıb qalır,

00:00:08.820 --> 00:00:11.790
amma dünyanın
digər hissələri inkişaf edir?

00:00:11.790 --> 00:00:13.920
İnsanların bu barədə
müxtəlif nəzəriyyələri var:

00:00:13.920 --> 00:00:16.860
- Təmiz su tapmaq çətindir.

00:00:16.860 --> 00:00:17.880
- Afrikanın bu günkü

00:00:17.880 --> 00:00:20.820
problemləri onun
kolonial tarixi ilə bağlıdır.

00:00:20.820 --> 00:00:23.160
- Lakin mənə görə, Magatte Wade’in

00:00:23.160 --> 00:00:24.390
izahı ən məntiqlisidir.

00:00:24.390 --> 00:00:27.840
Afrika hökumətlərinin
sadəcə olaraq çoxlu qaydaları var.

00:00:27.840 --> 00:00:29.280
- Kimisə işə götürdükdən

00:00:29.280 --> 00:00:31.620
sonra onu işdən çıxarmaq çox çətindir.

00:00:31.620 --> 00:00:32.820
- Sonra vergilər var.

00:00:32.820 --> 00:00:34.500
- Vergi sistemi o qədər mürəkkəbdir ki,

00:00:34.500 --> 00:00:35.970
bəzi insanlar deyir ki, onu başa
düşmək üçün ən azı iki-üç

00:00:35.970 --> 00:00:37.320
yük maşını dolusu kağız lazımdır.

00:00:37.320 --> 00:00:40.350
- Wade, Senegalda bir
dodaq balzamı şirkəti yaradıb.

00:00:40.350 --> 00:00:42.930
Bəzi inqrediyentlər orada
istehsal olunmadığı üçün

00:00:42.930 --> 00:00:44.520
onları idxal edir,

00:00:44.520 --> 00:00:46.980
lakin hökumət bu
prosesi baha başa gətirir.

00:00:46.980 --> 00:00:50.820
- Bəzi mallara 70% idxal
tarifi tətbiq edilir.

00:00:50.820 --> 00:00:52.920
- Bu isə malların
qiymətini iki dəfə artırır.

00:00:52.920 --> 00:00:53.750
- Eynilə.

00:00:53.750 --> 00:00:56.940
- Bir çox insanlar bu vergidən
qaçmaq üçün rüşvət verməyə məcbur olur.

00:00:56.940 --> 00:00:58.710
Afrikadakı korrupsiya
haqqında çox eşidirik.

00:00:58.710 --> 00:00:59.970
- İnsanlar
korrupsiyadan şikayətlənirlər,

00:00:59.970 --> 00:01:02.790
sanki korrupsiya kök problemdir.

00:01:02.790 --> 00:01:07.170
Mən isə deyirəm ki,
korrupsiya həm də mənasız,

00:01:07.170 --> 00:01:10.980
axmaq qanunların təbii nəticəsidir.

00:01:10.980 --> 00:01:13.170
- Əgər bu qaydalar ABŞ-da olsaydı, orada

00:01:13.170 --> 00:01:14.140
da eyni dərəcədə korrupsiya olardı?

00:01:14.140 --> 00:01:15.600
- Əlbəttə.

00:01:15.600 --> 00:01:19.110
Yeganə həll yolu
qaydaları sadələşdirməkdir.

00:01:19.110 --> 00:01:20.430
- Wade’in biznesi

00:01:20.430 --> 00:01:23.490
yalnız bir məmurun köməyi ilə sağ qaldı.

00:01:23.490 --> 00:01:25.500
- Gömrük idarəsinin rəhbəri ilə

00:01:25.500 --> 00:01:26.730
görüşdüm və birlikdə çıxış yolu axtardıq.

00:01:26.730 --> 00:01:28.230
- O, məndən rüşvət tələb etmədi.

00:01:28.230 --> 00:01:33.230
- Biz sənədlərdən
birində bir qayda tapdıq ki,

00:01:33.330 --> 00:01:37.020
əgər məhsulların 80%-ni ixrac edirsənsə və

00:01:37.020 --> 00:01:39.330
iki ildən çoxdur ki,
fəaliyyət göstərirsənsə,

00:01:39.330 --> 00:01:40.950
müəyyən vergilərdən azad ola bilərsən.

00:01:40.950 --> 00:01:42.540
- Yəni sən bir boşluqdan istifadə edərək

00:01:42.540 --> 00:01:45.480
sağ qaldın, lakin bu zaman və əlaqələr

00:01:45.480 --> 00:01:47.400
tələb edir. Tam olaraq, tam olaraq.

00:01:47.400 --> 00:01:48.870
- Məncə, bu ölkələrin liderləri

00:01:48.870 --> 00:01:53.280
əsasən yaxşı niyyətlidirlər.

00:01:53.280 --> 00:01:55.860
Onlar bunun nə qədər
zərərli olduğunu görürlər.

00:01:55.860 --> 00:01:57.840
Bəs niyə bu qədər qaydalar tətbiq edirlər?

00:01:57.840 --> 00:01:59.670
- Əmin deyiləm ki, onların
hamısı bunu dərk edir.

00:01:59.670 --> 00:02:01.920
BMT-yə baxın, dayanıqlı
inkişaf məqsədlərinə.

00:02:01.920 --> 00:02:04.230
-BMT-nin inkişaf məqsədləri

00:02:04.230 --> 00:02:07.380
inklüziv və ədalətli təhsil,

00:02:07.380 --> 00:02:10.560
iqlim dəyişikliyi və gender
bərabərliyini əhatə edir.

00:02:10.560 --> 00:02:13.080
Biznesi boğan qaydalar
haqqında isə heç nə yoxdur.

00:02:13.080 --> 00:02:16.620
- Biz boynumuzda zəncirlər daşıyırıq,
amma bunu heç kim görmür, sonra isə

00:02:16.620 --> 00:02:18.900
mənim yanıma gəlib bərabərsizlik
haqqında danışmaq istəyirlər.

00:02:18.900 --> 00:02:20.820
Bizə daha çox iqtisadi azadlıq lazımdır.

00:02:20.820 --> 00:02:23.150
- Hamının anlaya biləcəyi sadə qaydalar.

00:02:23.150 --> 00:02:24.690
- Bəli, bəli.

00:02:24.690 --> 00:02:29.550
Bu diaqnoz çox az adam tərəfindən bilinir.

00:02:29.550 --> 00:02:30.870
- Amma bilinməlidir.

00:02:30.870 --> 00:02:32.910
Əgər sadəcə dünyaya baxsanız, nəyin

00:02:32.910 --> 00:02:35.520
işlədiyini, nəyin
işləmədiyini görə bilərsiniz.

00:02:35.520 --> 00:02:37.590
Wade bunun haqqında bir film çəkib.

00:02:37.590 --> 00:02:40.020
- Niyə bir neçə on il əvvəl

00:02:40.020 --> 00:02:44.160
Çin Afrika ölkələri
ilə eyni səviyyədə idi?

00:02:44.160 --> 00:02:45.990
Sinqapur inkişaf etdi.

00:02:45.990 --> 00:02:47.520
Honq Konq inkişaf etdi.

00:02:47.520 --> 00:02:51.990
Hətta Dubay - əvvəllər sadəcə
çılpaq bir səhra olan yer - cəmi

00:02:51.990 --> 00:02:54.540
12-15 il ərzində dünyanın maliyyə

00:02:54.540 --> 00:02:56.580
mərkəzlərindən birinə çevrildi.

00:02:56.580 --> 00:02:59.220
Və siz düşünürsünüz, bu necə oldu?

00:02:59.220 --> 00:03:03.990
Onlar başa düşdülər ki, əgər

00:03:03.990 --> 00:03:08.010
biznes qurmaq və idarə etmək asan olmasa,

00:03:08.010 --> 00:03:09.750
heç bir şirkət gəlməyəcək.

00:03:09.750 --> 00:03:11.970
- Amma beynəlxalq yardım təşkilatlarının

00:03:11.970 --> 00:03:13.170
fərqli bir həlli var.

00:03:13.170 --> 00:03:14.550
- Onlar hesab edir ki, dünyanın

00:03:14.550 --> 00:03:17.070
digər ölkələri Afrikaya
daha çox yardım göndərməlidir.

00:03:17.070 --> 00:03:21.330
- Hökumətlər artıq Afrikaya
ildə 50 milyard dollar göndərirlər və

00:03:21.330 --> 00:03:24.270
bəzi şirkətlər də xeyriyyəçilik
yolu ilə özlərini tanıdırlar.

00:03:24.270 --> 00:03:26.160
- Məsələn, mən bir
ayaqqabı şirkəti yaratsam

00:03:26.160 --> 00:03:29.670
və hər satılan cüt
ayaqqabı üçün birini pulsuz versəm?

00:03:29.670 --> 00:03:31.470
Bu uşaqlar ömür boyu ayaqqabıları olacaq.

00:03:31.470 --> 00:03:35.880
- TOMS Shoes indiyədək
93 milyon cüt ayaqqabı bağışlayıb.

00:03:35.880 --> 00:03:38.100
- Bilirsinizmi, bizdə 230,

00:03:38.100 --> 00:03:43.020
Məncə, 232 ayaqqabı istehsal
edən kiçik müəssisə var,

00:03:43.020 --> 00:03:46.560
onların hər biri birbaşa
ən azı 15 nəfəri işə götürür?

00:03:46.560 --> 00:03:47.670
- Bu kiçik kənddi?

00:03:47.670 --> 00:03:50.640
- Bəli, beləliklə, ABŞ-da
insanlar ayaqqabı alanda

00:03:50.640 --> 00:03:53.520
və Afrikaya pulsuz ayaqqabılar

00:03:53.520 --> 00:03:55.500
göndəriləndə, bizim yerli ayaqqabı

00:03:55.500 --> 00:03:58.200
istehsalçılarımız müflis olur.

00:03:58.200 --> 00:04:00.000
Çünki pulsuz ayaqqabı
ilə kim rəqabət apara bilər?

00:04:00.000 --> 00:04:02.990
Toms sadəcə olaraq bizi özümüzə
baxa bilməyəcəyimiz kimi göstərərək
öz brendini itələməyə çalışır.
Bu adam hələ də biznesdədir,
lakin bu, mübarizədir.

00:04:02.990 --> 00:04:04.580
Onlar Dakar'a gəlirlər.

00:04:06.080 --> 00:04:10.660
Məsələn, Tom Shoes. Və bu,
bizim kimi həmin biznesdən
asılı olan bizneslərə
həqiqətən də ziyan vurur.

00:04:10.990 --> 00:04:13.080
- Mən başa düşürəm ki,
bu yaxşı niyyətlə edilib,

00:04:13.080 --> 00:04:16.380
amma bir az irəlini düşünün.

00:04:16.380 --> 00:04:19.170
Əgər həqiqətən düşünürsünüzsə
ki, bizdə heç nə yoxdur,

00:04:19.170 --> 00:04:22.170
hətta ayaqqabı istehsalçıları belə
yoxdur, bu çox pis bir yanaşmadır.

00:04:23.030 --> 00:04:26.640
♪ Belə sonu olmayan
yardımlara ehtiyac yoxdur. ♪

00:04:26.640 --> 00:04:30.000
- Amma TOMS Shoes-un bu “bir al,
bir bağışla” modeli çox populyardır.

00:04:30.000 --> 00:04:32.550
- Bir şirkət başladı və çox uğurlu oldu,

00:04:32.550 --> 00:04:33.930
birini alanla, birini verəcəyik

00:04:33.930 --> 00:04:35.430
kasıblarada pulsuz,

00:04:35.430 --> 00:04:37.080
sonra qadın gigiyena vasitələri

00:04:37.080 --> 00:04:38.100
sabun,

00:04:38.100 --> 00:04:40.380
və digər məhsullara
da tətbiq olunmağa başladı.

00:04:40.380 --> 00:04:41.940
- Wade deyir ki,

00:04:41.940 --> 00:04:44.430
Qərb dövlətləri Afrikada
sahibkarlığın qarşısını

00:04:44.430 --> 00:04:47.220
alan qaydaları ləğv
etməyə təşviq etməlidir.

00:04:47.220 --> 00:04:49.230
- Əgər işim varsa, deməli,

00:04:49.230 --> 00:04:52.020
aclıq problemi birdən yox olur.

00:04:52.020 --> 00:04:56.340
Təmiz suya çıxış
problemim yox olur, bilirsiniz?

00:04:56.340 --> 00:04:57.630
Bu, sadəcə olaraq, puf puf puf puf olur.

00:04:57.630 --> 00:05:00.300
- Lakin işsiz milyonlarla
insan daha zəngin ölkələrə

00:05:00.300 --> 00:05:02.070
getməyə çalışaraq
həyatlarını riskə atırlar.

00:05:02.070 --> 00:05:04.680
- Hazırda okeanın dibində balıq yemi

00:05:04.680 --> 00:05:08.310
kimi xidmət edən ən təşəbbüskar

00:05:08.310 --> 00:05:11.310
adamlarımdan bəziləri,
çünki kifayət qədər iş

00:05:11.310 --> 00:05:13.020
yeri yoxdur və niyə kifayət
qədər iş yeri yoxdur?

00:05:13.020 --> 00:05:15.270
Çünki biznes mühiti o
qədər pisdir ki, mənim

00:05:15.270 --> 00:05:17.280
kimi insanlar şirkətlər və iş

00:05:17.280 --> 00:05:19.080
yerləri yaratmaq kimi
işlərini görə bilmirlər.

00:05:19.080 --> 00:05:21.270
- Afrikanın bu qədər
lal qaydaları olmasaydı,

00:05:21.270 --> 00:05:25.080
bu ölümlərin çoxunun qarşısı alınardı.

00:05:25.080 --> 00:05:28.140
- Bu da bir bərabərsizlikdir
haqqında danışmalıyıq.

00:05:28.140 --> 00:05:29.730
Heç kim bu barədə danışmır.

00:05:29.730 --> 00:05:32.190
- Qaydaların bərabər olan oyun sahəsi?

00:05:32.190 --> 00:05:34.410
- Bəli, bəli.

00:05:34.410 --> 00:05:39.410
Gəlin bütün ölkələrdə daha böyük
iqtisadi azadlıq yaradaq ki,

00:05:40.260 --> 00:05:43.560
bütün insanlar hər
yerdə azad sahibkarlıq

00:05:43.560 --> 00:05:45.030
şansı əldə etsinlər.

00:05:55.510 --> 00:05:58.840
[yazı aləti əlavə edir]