WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:02.786
- A është rritja spekulative e çmimeve
një veprim i ligë?

2
00:00:02.786 --> 00:00:06.034
Të gjithë pajtohen me këtë,
që nëse një shitës i dyfishon çmimet,

3
00:00:06.034 --> 00:00:10.305
le të themi pas një uragani, kjo nuk është
vetëm e keqe, por edhe e pamoralshme.

4
00:00:10.305 --> 00:00:12.797
Njerëzit e thonë këtë kur
rriten çmimet e karburanteve.

5
00:00:12.808 --> 00:00:15.969
- Ata përfitojnë në kurrizin tonë.
- Mendoj se po na zhvasin.

6
00:00:15.969 --> 00:00:18.181
- Ne po na mashtrojnë,

7
00:00:18.181 --> 00:00:21.127
ndërsa oligarkët e naftës po gllabërojnë
çdo dollarë të mundshëm.

8
00:00:21.127 --> 00:00:22.749
- Spekulimi i çmimeve, një mashtrim i vërtetë.

9
00:00:22.749 --> 00:00:24.923
- Por çfarë është saktësisht rritja
spekulative e çmimeve?

10
00:00:24.923 --> 00:00:27.067
Njerëzit thonë se është një rritje
e madhe e çmimeve,

11
00:00:27.067 --> 00:00:30.343
por kush e pëcakton në
të vërtetë se sa është "rritje e madhe"?

12
00:00:30.343 --> 00:00:32.802
- Kur dikush mbush xhepat
në kurriz të njerëzve në nevojë,

13
00:00:32.802 --> 00:00:36.745
shkel të gjitha standardet
biblike që unë njoh.

14
00:00:36.745 --> 00:00:38.228
- Prokurori i Përgjithshëm i Misisipit njoftoi

15
00:00:38.228 --> 00:00:41.336
marrjen e masave ndaj spekulatorëve
të çmimeve pas uraganit Katrina.

16
00:00:41.336 --> 00:00:44.095
- Shkatërrime masive gjithandej.

17
00:00:44.095 --> 00:00:47.106
- Një spekulator i çmimeve, i cili u arrestua,
ishte Xhon Sheperson.

18
00:00:47.106 --> 00:00:49.062
Ai dhe familja e tij jetojnë në Kentaki.

19
00:00:49.062 --> 00:00:51.654
Ata panë lajmet rreth uraganit
Katrina dhe mësuan

20
00:00:51.654 --> 00:00:53.945
se njerëzit kishin nevoja urgjente.

21
00:00:53.945 --> 00:00:55.918
- Bashkëshortja ime sapo doli nga spitali.

22
00:00:55.918 --> 00:00:58.910
Ajo është shumë e sëmurë
dhe kemi nevojë për një gjenerator.

23
00:00:58.910 --> 00:01:01.275
- Xhoni mendoi se mund të ndihmonte
dhe të fitonte disa para gjithashtu.

24
00:01:01.275 --> 00:01:03.275
Kështu që ai bleu 19 gjeneratorë

25
00:01:03.275 --> 00:01:06.984
dhe së bashku me familjen morën një
kamion me qira dhe udhëtuan 965 km

26
00:01:06.984 --> 00:01:10.329
në këtë pjesë të Misisipit
që nuk kishte energji elektrike.

27
00:01:10.329 --> 00:01:13.096
- 5 milionë njerëz në këtë rajon
janë pa energji elektrike.

28
00:01:13.096 --> 00:01:14.622
- Xhoni vendosi t'i shiste gjeneratorët

29
00:01:14.622 --> 00:01:18.610
me dyfishin e çmimit që kishte paguar
dhe njerëzit ishin të gatshëm t'i blinin.

30
00:01:18.610 --> 00:01:21.399
- Njerëzit ishin të gëzuar që ne
kishim një produkt që u duhej.

31
00:01:21.399 --> 00:01:24.401
- Por, në vend të kësaj,
policia i konfiskoi gjeneratorët

32
00:01:24.401 --> 00:01:27.267
dhe Xhoni u arrestua
për rritje spekulative të çmimeve.

33
00:01:27.267 --> 00:01:28.267
- Ata më arrestuan

34
00:01:28.267 --> 00:01:31.116
dhe s'mund ta besoja
që kjo po ndodhte.

35
00:01:31.116 --> 00:01:33.025
- Autoritetet e mbajtën në
paraburgim për 4 ditë

36
00:01:33.025 --> 00:01:35.907
dhe gjeneratorët e tij janë
ende të sekuestruar nga policia.

37
00:01:35.907 --> 00:01:39.290
- Dhe askush nuk i përdori ato;
ato nuk hynë në punë për asgjë.

38
00:01:39.290 --> 00:01:41.290
- Pra, a përfitoi publiku nga kjo?

39
00:01:41.290 --> 00:01:42.896
Pyetja e vërtetë është kjo:

40
00:01:42.896 --> 00:01:46.364
cila është mënyra më e mirë për të siguruar
mungesat pas një katastrofe?

41
00:01:46.364 --> 00:01:51.700
- Njerëz, për çfarë kemi nevojë?
Flisni! Gjeneratorë, ushqime.

42
00:01:51.700 --> 00:01:54.799
- Sa herë që ndodh një katastrofë natyrore -
një uragan, tërmet -

43
00:01:54.799 --> 00:01:58.004
çmimi i artikujve që njerëzit
duan medoemos

44
00:01:58.004 --> 00:02:02.182
si bateri, elektrikë dore,
gjeneratorë, ujë, qumësht -

45
00:02:02.182 --> 00:02:04.379
ose rritet ose artikujt zhduken.

46
00:02:04.379 --> 00:02:07.631
- Ekonomisti Ras Roberts
tregon se pas një katastrofe,

47
00:02:07.631 --> 00:02:11.132
nëse shitësit nuk i rrisin çmimet,
mallrat zhduken.

48
00:02:11.132 --> 00:02:12.416
Blerësit e shqetësuar presin në radhë

49
00:02:12.416 --> 00:02:15.343
dhe blejnë shpesh më shumë sesa
kanë nevojë, për të qenë të sigurt.

50
00:02:15.343 --> 00:02:18.188
Ndërsa ata në fund të radhës,
nuk marrin asgjë.

51
00:02:18.188 --> 00:02:21.172
- Njerëzit duan të blejnë më shumë
sesa ka në dispozicion.

52
00:02:21.172 --> 00:02:23.172
Atëherë, çfarë të bëjmë?
Si mund ta zgjidhim këtë problem?

53
00:02:23.172 --> 00:02:26.218
Si mund të dimë se kush
duhet t'i marrë këto sende të pakta?

54
00:02:26.218 --> 00:02:28.403
- Një krizë e madhe energjetike.

55
00:02:28.403 --> 00:02:29.956
- Gjatë krizës së fundit energjetike,

56
00:02:29.956 --> 00:02:33.415
zgjidhja e politikanëve
ishte rritja e çmimeve.

57
00:02:33.415 --> 00:02:36.158
Por kjo nuk e zgjidhi problemin.
Madje e përkeqësoi atë.

58
00:02:36.158 --> 00:02:38.108
- Ishte një katastrofë e vërtetë.
Për pasojë solli radhë të gjata

59
00:02:38.108 --> 00:02:39.761
dhe ishte e pamundur të blije karburant.

60
00:02:39.761 --> 00:02:43.252
- Sipas tij fitimet e larta nga shitja
e naftës, janë gjë e mirë,

61
00:02:43.252 --> 00:02:45.890
sepse shërbejnë si stimul i rëndësishëm
për kompanitë e naftës

62
00:02:45.890 --> 00:02:47.737
që të kërkojnë për më shumë burime nafte.

63
00:02:47.737 --> 00:02:50.438
- A dëshiron që këta të
kenë fitime kolosale?

64
00:02:50.438 --> 00:02:53.223
- Po.
- Çmimet e larta janë një barrë për konsumatorët.

65
00:02:53.223 --> 00:02:55.912
Një barrë e rëndë për konsumatorët sot
do të jetë një gjë e mirë për ta nesër

66
00:02:55.912 --> 00:02:58.811
kur këto çmime të larta të shërbejnë si
stimul për kompanitë energjetike që

67
00:02:58.811 --> 00:03:01.877
të zbulojnë dhe përpunojnë
më shumë energji në të ardhmen.

68
00:03:01.877 --> 00:03:05.896
- Kjo është arsyeja pse politikanët e quajnë rritjen
spekulative të çmimeve me të vërtetë një gjë të mirë.

69
00:03:05.896 --> 00:03:07.689
Tani, mendoj se nuk e besoni këtë.

70
00:03:07.689 --> 00:03:13.011
- Kjo është absurde, kjo është absurde.
- Vërtetoje. Mendoj.... po, vërtetoje.

71
00:03:13.011 --> 00:03:15.637
- Nuk e di çfarë ka
ndërmend Z. Stosel.

72
00:03:15.637 --> 00:03:18.972
- Në rregull, ndoshta nuk do të më besoni
mua ose ekonomistin Roberts,

73
00:03:18.972 --> 00:03:22.325
por a do të besonit 3 ekonomistë
fitues të çmimit Nobel?

74
00:03:22.325 --> 00:03:24.860
Dhe të gjithë thonë, se rritja spekulative
e çmimeve është një diçka e mirë

75
00:03:24.860 --> 00:03:28.485
dhe mënyra më e mirë për të siguruar
furnizime për njerëzit që kanë më shumë nevojë.

76
00:03:28.485 --> 00:03:31.969
- Kjo është mënyra më e mirë për ta bërë këtë.
- Dhe kjo është diçka e mirë.

77
00:03:31.969 --> 00:03:34.672
- Spekulatorët e çmimeve
meritojnë një medalje.

78
00:03:34.672 --> 00:03:37.364
- Sepse çmimet e larta sigurojnë
të mirat publike që

79
00:03:37.364 --> 00:03:39.507
u duhen njerëzve më së shumti.

80
00:03:39.507 --> 00:03:40.963
- Nëse nuk e rrisim çmimin,

81
00:03:40.963 --> 00:03:42.963
nuk do të ketë gjeneratorë
të mjaftueshëm në treg.

82
00:03:42.963 --> 00:03:45.883
Por nëse e rrisim atë, ne i stimulojmë
njerëzit që t'i sigurojnë ato.

83
00:03:45.883 --> 00:03:48.194
- Dikush duhet t'i sjellë këto
produkte tek njerëzit

84
00:03:48.194 --> 00:03:50.400
në rast katastrofash
dhe emergjencash,

85
00:03:50.400 --> 00:03:52.400
dhe ai që mund ta bëjë këtë nuk

86
00:03:52.400 --> 00:03:55.513
do të jetë i disponueshëm,
sepse e hoqën nga ekuacioni.

87
00:03:55.513 --> 00:03:58.772
- Ekonomistët me të cilët folëm,
thonë se ai është hero.

88
00:03:58.772 --> 00:04:02.118
- Në fakt, jeni ju i pamoralshmi këtu që thoni
se ai nuk mund t'u shesë gjeneratorë

89
00:04:02.118 --> 00:04:05.424
njerëzve që janë të gatshëm
t'i blejnë ato.

90
00:04:05.424 --> 00:04:07.036
- Shikoni, detyra ime është që të zbatohet ligji.

91
00:04:07.036 --> 00:04:10.191
Sipas ligjeve tona, ju nuk mund
t'i rrisni fitimet tuaja

92
00:04:10.191 --> 00:04:13.404
pasi të jetë shpallur gjendja
e jashtëzakonshme.

93
00:04:13.404 --> 00:04:14.632
- Njerëzit duan të jetojnë në një botë të

94
00:04:14.632 --> 00:04:16.775
motivuar nga dashuria për të
ndihmuar të tjerët.

95
00:04:16.775 --> 00:04:19.701
Dhe dashuria e bën këtë. Por, në fakt,
dashuria nuk është e mjaftueshme.

96
00:04:19.701 --> 00:04:22.177
Dashuria për të huajt nuk
do të motivojë shumë njerëz

97
00:04:22.177 --> 00:04:24.555
që të marrin kamionët e tyre,
t'i ngarkojnë me gjeneratorë

98
00:04:24.555 --> 00:04:29.446
dhe t'i dërgojnë tek ata që vuajnë
nga i ftohti dhe uria.