WEBVTT

00:00:00.070 --> 00:00:02.370
- Саясаткерлер біз үшін жоспарлар жасаған.

00:00:02.370 --> 00:00:03.490
- Жоспарымды қабылдаңыз!

00:00:03.490 --> 00:00:05.310
- Тек мен бұны жөндей аламын!

00:00:05.310 --> 00:00:07.390
- Бірақ ең жақсы және бақытты өмір

00:00:07.390 --> 00:00:10.060
саясаткерлер араласпай,

00:00:10.060 --> 00:00:13.060
өз қалауымызша тәртіп орнатуға
мүмкіндік бергенде болады.

00:00:13.060 --> 00:00:16.220
- Адамдар тәртіпті әскери марш
секілді елестетеді,

00:00:16.220 --> 00:00:19.480
бәрі түзу, тәртіппен
жүріп жатқандай.

00:00:19.480 --> 00:00:21.990
Бірақ біз көріп отырған
тәртіптің көбісі

00:00:21.990 --> 00:00:24.720
біреудің ойлап тапқаны
немесе мәжбүрлегені емес.

00:00:24.720 --> 00:00:27.350
- Atlas Network қызметкері Том Палмер

00:00:27.350 --> 00:00:29.970
балық үйіріне көшбасшының
қажеті жоқ сияқты,

00:00:29.970 --> 00:00:32.360
көпшілігіміз өмірдің
көп жағдайында

00:00:32.360 --> 00:00:35.020
өз өзімізді алып шығамыз.

00:00:35.020 --> 00:00:38.920
Осы қытай философы бұны
спонтанды тәртіп деп атаған.

00:00:38.920 --> 00:00:41.160
Экономист Фридрих Хайек тәртіп

00:00:41.160 --> 00:00:45.590
«жобалау бойынша емес,
өздігінен пайда болады» деп қосты.

00:00:45.590 --> 00:00:46.580
Мысалы біз қатты мән бермейтін

00:00:46.580 --> 00:00:48.460
нәрсені ойлаңызшы.

00:00:48.460 --> 00:00:51.270
Банандар сіз баратын
базарға қалай жетеді.

00:00:51.270 --> 00:00:53.920
Бізде таңдау болатындай олардың
мөлшері әрқашан жеткілікті,

00:00:53.920 --> 00:00:57.390
бірақ шіріп кететіндей
тым көп те емес.

00:00:57.390 --> 00:00:59.890
Бірде-бір орталық жоспарлаушы

00:00:59.890 --> 00:01:01.990
қанша банан өсіру керектігін,

00:01:01.990 --> 00:01:03.370
оларды кім жинайтынын,

00:01:03.370 --> 00:01:04.980
қашан жиналатынын,

00:01:04.980 --> 00:01:06.090
қалай жөнелтілетінін

00:01:06.090 --> 00:01:08.620
және әр дүкенге қанша жеткізу
керектігін есептемейді.

00:01:08.620 --> 00:01:11.380
Бұның бәрі
миллиардтаған адамдардың

00:01:11.380 --> 00:01:14.040
өз бетінше жоспарлап,
әрекет етуінің арқасы.

00:01:14.040 --> 00:01:16.020
Бұл спонтанды тәртіп.

00:01:16.020 --> 00:01:18.490
Сол тәртіппен біз көптеген
заттарға қол жеткіздік:

00:01:18.490 --> 00:01:22.520
тамақ, музыка, саяхат.

00:01:22.520 --> 00:01:25.950
- Жолдағы өздігінен болатын
тәртіпті ойлаңыз.

00:01:25.950 --> 00:01:28.530
Әркім әр түрлі бағытта жүреді.

00:01:28.530 --> 00:01:30.500
- Дұрыс! Мына адамдарға қараңызшы,

00:01:30.500 --> 00:01:33.200
кәрі, жас,
ақылды, ақымақ,

00:01:33.200 --> 00:01:34.670
кейбіреулері өте ақымақ,

00:01:34.670 --> 00:01:37.310
бірақ бәріміз өте жылдам жүріп
келе жатқанымызға қарамастан,

00:01:37.310 --> 00:01:40.150
адамдар сирек
соқтығысады.

00:01:40.150 --> 00:01:41.750
Әрине, кей ережелер керек.

00:01:41.750 --> 00:01:42.810
- Ох, әлбетте!

00:01:42.810 --> 00:01:45.320
- "Сол жақтан басып озу"
сияқты ережелер.

00:01:45.320 --> 00:01:46.500
Бірақ көп жағдайда

00:01:46.500 --> 00:01:48.340
адамдар бұны өздері шешеді.

00:01:48.340 --> 00:01:49.550
[Машина дыбысы]

00:01:49.550 --> 00:01:50.690
- Тілдерді ойлап көрейік.

00:01:50.690 --> 00:01:53.710
[Шет тілде сөйлеп жатыр]

00:01:53.710 --> 00:01:55.350
- Тілді біреу ойлап тапқан жоқ.

00:01:55.350 --> 00:01:57.640
- Сонда да әлемде мыңдаған тілдер бар.

00:01:57.640 --> 00:01:59.730
Сарапшылар бірнеше рет
адамдардың сөйлесуін жеңілдететін,

00:01:59.730 --> 00:02:01.210
ара-қатынасымызды жақсартатын

00:02:01.210 --> 00:02:03.310
жаңа тіл шығарғысы келген.

00:02:03.310 --> 00:02:05.330
- Волапук және Эсперанто дегендер бар.

00:02:05.330 --> 00:02:07.370
Бұл тілдерде қанша адам сөйлейді?

00:02:07.370 --> 00:02:08.680
- Ешкім.

00:02:08.680 --> 00:02:10.040
Бұл әрекеттердің
барлығы сәтсіз аяқталды.

00:02:10.040 --> 00:02:10.840
- Пайдасы жоқ.

00:02:12.490 --> 00:02:15.000
Уильям Шатнер эсперанто
тілінде фильм түсірді.

00:02:16.350 --> 00:02:17.250
Ол да сәтсіз болды.

00:02:19.670 --> 00:02:23.600
Эсперанто сәтсіз болды,
өйткені тіл өздігінен дамиды.

00:02:23.600 --> 00:02:25.400
-Және ол бір мидағы
ақпаратқа сүйенетін

00:02:25.400 --> 00:02:28.010
жоғарыдан төменге бағытталған

00:02:28.010 --> 00:02:31.440
жүйелерден әрқашан жоғары.

00:02:31.440 --> 00:02:33.740
- Өзім тұратын қаладан
екі мысал келтірейін,

00:02:33.740 --> 00:02:35.920
саясаткерлер араласуды тоқтатып,

00:02:35.920 --> 00:02:38.180
спонтанды тәртіпке
жол бергенде

00:02:38.180 --> 00:02:40.020
өмір қалай жақсарғаны туралы.

00:02:40.020 --> 00:02:40.720
[Қоңырау дыбысы]

00:02:40.720 --> 00:02:42.040
Бұл Орталық Саябақ.

00:02:42.040 --> 00:02:43.830
Мұнда миллиондаған
адамдар кездеседі.

00:02:43.830 --> 00:02:46.490
Дегенмен саябақ қазір
әдемі және қауіпсіз,

00:02:46.490 --> 00:02:49.390
өйткені үкімет аздап
тәртіпті босатты.

00:02:49.390 --> 00:02:52.120
Қалалық әкімшілігіміз
саябақты басқаратын еді,

00:02:52.120 --> 00:02:54.370
сол кезде, саябақ
осындай болды.

00:02:54.370 --> 00:02:56.370
Ескерткіштер граффитимен сызылған.

00:02:56.370 --> 00:02:58.300
Бәрі жерде қоқыс.

00:02:58.300 --> 00:03:00.730
Шөпті шаң басқан.

00:03:00.730 --> 00:03:02.560
Содан кейін әкімшілік саябақты

00:03:02.560 --> 00:03:05.040
жеке бейкоммерциялық ұйымға
басқаруға беруге келісті.

00:03:05.040 --> 00:03:06.580
Мемлекеттік тәртіпсіз ақ

00:03:06.580 --> 00:03:08.050
жұрт жиналып,

00:03:08.050 --> 00:03:11.210
ақшасын, уақытын бөліп,
саябақты арайландырды.

00:03:11.210 --> 00:03:13.610
[Әуен]

00:03:13.610 --> 00:03:15.550
Қазір Орталық саябақ әдемі және

00:03:15.550 --> 00:03:17.400
қыруар ережелерсіз ақ,

00:03:17.400 --> 00:03:18.600
бәрі керемет жүріп тұр.

00:03:18.600 --> 00:03:20.120
Осы жерде қайырымдылыққа беріңіз.

00:03:20.120 --> 00:03:21.470
[Әуен]

00:03:21.470 --> 00:03:23.710
Музыканттар қайырымдылық
арқасында табыс табады,

00:03:23.710 --> 00:03:25.370
және олар көп болғанымен

00:03:25.370 --> 00:03:29.880
[Әуен]

00:03:29.880 --> 00:03:32.480
олар бір-біріне кедергі
келтірмеуді жолға қойған.

00:03:32.480 --> 00:03:32.980
[Джаз музыкасы ойнап жатыр]

00:03:32.980 --> 00:03:34.820
Осы топ ойнап жатырған джаз,

00:03:34.820 --> 00:03:36.820
- спонтанды тәртіптің тағы бір түрі.

00:03:36.820 --> 00:03:37.630
[Джаз ойнап жатыр]

00:03:37.630 --> 00:03:39.470
- Белгілі бір нотаны ойнау керек деп

00:03:39.470 --> 00:03:40.950
айтып тұрған ешкім жоқ,

00:03:40.950 --> 00:03:41.810
[Джаз ойнап жатыр]

00:03:41.810 --> 00:03:44.350
джаз музыканттары қосылып
спонтанды түрде ойнағанда,

00:03:44.350 --> 00:03:46.940
тәртіп өзі пайда болады.

00:03:46.940 --> 00:03:49.760
Сол сияқты коньки тебушілер де

00:03:49.760 --> 00:03:51.780
коньки тебу үшін кездесетін
орынды спонтанды таңдайды.

00:03:51.780 --> 00:03:52.920
[Коньки дыбысы]

00:03:52.920 --> 00:03:54.070
Олар бір-біріне соқтығыспау үшін

00:03:54.070 --> 00:03:55.250
не істеуге болады?

00:03:55.250 --> 00:03:56.710
- Шынымды айтсам,
ешқандай ереже жоқ.

00:03:56.710 --> 00:03:58.510
-Оларға қайда айдауды
ешкім айтып тұрмайды.

00:03:58.510 --> 00:04:01.060
- Жай ғана музыканың
ырғағына сай сырғанайсыз.

00:04:01.060 --> 00:04:02.640
- Келесіде конькиіңізді
алып келіңіз.

00:04:02.640 --> 00:04:04.430
[Әуен]

00:04:04.430 --> 00:04:06.410
- Тез жүр, ал сіз жай жүріңіз.

00:04:06.410 --> 00:04:07.520
Бірнеше жыл бұрын,

00:04:07.520 --> 00:04:10.120
мен коньки тебуді
ретке келтіру үшін

00:04:10.120 --> 00:04:12.120
конькишілерге нұсқау беріп көрдім.

00:04:12.120 --> 00:04:14.400
Сен солға, сен оңға бұрыл.

00:04:14.400 --> 00:04:15.540
[Коньки дауысы]

00:04:15.540 --> 00:04:17.260
Бұл ешкімнің коньки
тебуін арттырған жоқ.

00:04:17.260 --> 00:04:18.470
Мен тіпті жағдайды нашарлаттым.

00:04:18.470 --> 00:04:19.320
-Мен көмектескен жоқпын ба?

00:04:19.320 --> 00:04:20.400
- Жоқ!

00:04:20.400 --> 00:04:21.920
- Микрофонды мына
жігіттен алып ал.

00:04:21.920 --> 00:04:23.100
[Күлкі]

00:04:23.100 --> 00:04:25.500
- Сонда мұз айдынында
полиция керек емес пе?

00:04:25.500 --> 00:04:26.220
- Ешқашан!

00:04:26.220 --> 00:04:27.230
- Дәл өзі!

00:04:27.230 --> 00:04:29.690
Спонтанды тәртіп одан
жақсы жұмыс жасайды.

00:04:29.690 --> 00:04:33.080
Мен волейбол ойнайтын
Орталық саябаққа ораламын.

00:04:33.080 --> 00:04:34.400
Бұл мен.

00:04:34.400 --> 00:04:36.110
Волейбол бастықтары жоқ,

00:04:36.110 --> 00:04:38.410
адамдар келіп ойнай береді.

00:04:38.410 --> 00:04:39.770
[Қоштау]

00:04:39.770 --> 00:04:40.940
[Қол шапалақ]

00:04:40.940 --> 00:04:41.740
[Қоштау]

00:04:41.740 --> 00:04:43.510
Пикап баскетболы
осымен танымал.

00:04:43.510 --> 00:04:44.710
[Қоштау]

00:04:44.710 --> 00:04:45.820
Олар ережелерді біледі,

00:04:45.820 --> 00:04:47.380
әйтпесе ойын болмас еді.

00:04:47.380 --> 00:04:50.730
Бірақ кім ойнайды және
ойын өздігінен жүреді.

00:04:50.730 --> 00:04:54.340
Паркті қорғау ұйымы
тым аз ереже орнатқан.

00:04:54.340 --> 00:04:56.710
Ешкім балаларға
тастан түс демейді.

00:04:56.710 --> 00:04:59.720
Адамдарға пәрмен беріп жүрген
жол сақшылары жоқ.

00:04:59.720 --> 00:05:01.680
Жаяу жүргіншілер,
жүгірушілер, скейтбордшылар,

00:05:01.680 --> 00:05:04.680
байкерлер, педикабтар және ат арбалары

00:05:04.680 --> 00:05:06.270
бір-бірінің айналып,
маневр жасайды.

00:05:06.270 --> 00:05:07.210
[Педикаб қоңырауы соғылды]

00:05:07.210 --> 00:05:08.670
Кей ережелер бар.

00:05:08.670 --> 00:05:10.700
Мұндай фильм сахнасын түсіру үшін

00:05:10.700 --> 00:05:12.140
әлбетте рұқсат алу керек.

00:05:12.140 --> 00:05:13.780
Қараңыз, қараңыз, қараңыз.

00:05:13.780 --> 00:05:16.230
Бірақ полиция көптеген
заң бұзушылықтарды елемейді.

00:05:16.230 --> 00:05:18.850
- 1 доллар су. 1 доллар су.
- Рахмет, рақмет.

00:05:18.850 --> 00:05:20.970
- Рұқсатсыз сауда-саттық жетерлік.

00:05:20.970 --> 00:05:24.110
Ал кейбір адамдар
заңсыз ішімдік ішеді.

00:05:24.110 --> 00:05:26.050
- Біз тәртіп бұзбасақ болды емес пе.

00:05:26.050 --> 00:05:27.000
[Күлкі]

00:05:27.000 --> 00:05:30.020
- Аз араласатын үкімет
жақсы басқарады.

00:05:30.020 --> 00:05:31.740
- 713 қаулы.

00:05:31.740 --> 00:05:34.600
- Бірақ саясаткерлер көп
нәрсені басқарғысы келеді.

00:05:34.600 --> 00:05:36.770
704 қаулы.

00:05:36.770 --> 00:05:39.140
- Біздің қалада
миллиондаған ережелер бар.

00:05:39.140 --> 00:05:40.960
Мейрамханаңыз бар, соған бір-екі

00:05:40.960 --> 00:05:42.380
сыртта орналасқан үстелдер
қосқыңыз келе ме?

00:05:42.380 --> 00:05:44.110
- Чао!

00:05:44.110 --> 00:05:46.330
Жақында ғана әкімдік неше адамнан

00:05:46.330 --> 00:05:48.460
рұқсат алуды талап етті?

00:05:48.460 --> 00:05:51.870
- Жаяужол кафеге рұқсат үшін
9 иә 11 басқармадан өту керек.

00:05:51.870 --> 00:05:53.550
- 9 иә 11?

00:05:53.550 --> 00:05:56.280
- Бұл мейрамхана иесі олардың
бәрін есіне түсіре алмай тұр.

00:05:56.280 --> 00:05:57.860
Бұл құрылыс басқармасы болды,

00:05:57.860 --> 00:05:58.910
өрт сөндіру бөлімі,

00:05:58.910 --> 00:06:00.060
Ішімдік басқармасы,

00:06:00.060 --> 00:06:00.980
қалалық кеңес,

00:06:00.980 --> 00:06:02.290
бақылаушы кеңсе болды.

00:06:02.290 --> 00:06:03.540
- Әрі қарай және әрі қарай.

00:06:03.540 --> 00:06:05.250
Заңгер алу керек болды,

00:06:05.250 --> 00:06:06.960
сәулетші алу керек болды.

00:06:06.960 --> 00:06:08.580
Бір жыл уақытыңызды алады.

00:06:08.580 --> 00:06:11.200
Бірақ Ковид кезінде
олар ережелерді жеңілдетті.

00:06:11.200 --> 00:06:12.990
Мына шатырлар кенеттен пайда болды.

00:06:12.990 --> 00:06:14.310
Бұрын оларға мүлдем
рұқсат бермес еді.

00:06:14.310 --> 00:06:15.770
[Адамдар сөйлесіп жатыр]

00:06:15.770 --> 00:06:17.340
Оларға рұқсат берілгесін,

00:06:17.340 --> 00:06:19.390
көшелерге жан кірді.

00:06:19.390 --> 00:06:20.580
Олар ережелерді жұмсартты.

00:06:20.580 --> 00:06:21.860
- Олар бұны өте жылдам жасады,

00:06:21.860 --> 00:06:24.300
бұл қаламыз үшін әдеттен тыс нәрсе.

00:06:24.300 --> 00:06:25.520
- Егер олар бұны жасамағанда ...

00:06:25.520 --> 00:06:27.080
- Егер олар бұны істемегенде,
біз жабылар едік.

00:06:27.080 --> 00:06:28.920
- Эпидемия болмаса,

00:06:28.920 --> 00:06:31.260
жай ғана рұқсат етілмейді.

00:06:31.260 --> 00:06:33.470
Өте үлкен айыппұл
төлейтін едіңіз,

00:06:33.470 --> 00:06:34.780
бизнесіңізден айырылып қаласыз.

00:06:34.780 --> 00:06:37.020
- Адамдарға эксперимент
жасауға мүмкіндік беру

00:06:37.020 --> 00:06:38.840
үшін бізге сондай
икемділік қажет.

00:06:38.840 --> 00:06:40.500
- Солай эксперимент жасауға еркіндік

00:06:40.500 --> 00:06:42.090
өмірге керемет нәрселер әкеледі!

00:06:42.090 --> 00:06:43.560
Медициналық инновация,

00:06:43.560 --> 00:06:45.110
ғарыш кемелері,

00:06:45.110 --> 00:06:47.600
біз тіпиі елестете
алмайтын нәрселер.

00:06:47.600 --> 00:06:50.490
Көбірек саясаткерлер Орталық
саябақ үлгісінен үйренуі керек.

00:06:50.490 --> 00:06:51.740
- Алға, алға!

00:06:51.740 --> 00:06:53.890
- Ал мен мұны айтып жатқаныма
сене алар емеспін...

00:06:53.890 --> 00:06:56.300
Ковид кезінде аздап басылған

00:06:56.300 --> 00:06:58.750
Нью-Йорк саясаткерлері.

00:06:58.750 --> 00:06:59.990
- Керемет!

00:06:59.990 --> 00:07:01.870
[свуш]

00:07:01.870 --> 00:07:02.950
Қарағаныңызға рахмет.

00:07:02.950 --> 00:07:06.260
Бұл бейнелерді бізге жасауға мүмкіндік
беретін спонтанды тәртіп,

00:07:06.260 --> 00:07:08.470
себебі сіз сияқты адамдар
қайырымдылық жасайды.

00:07:08.470 --> 00:07:10.620
Бізге тағы бейне жасауға
көмектескіңіз келсе,

00:07:10.620 --> 00:07:12.010
осы батырманы басыңыз,

00:07:12.010 --> 00:07:15.570
және келесі бейнені жіберіп алмау
үшін жазылып қойыңыз.