Кутман кеч.
Ач көздүк: мен үчүн ач көздүк - сугалактануу,
муктаждыгыңыздан көбүрөөктү эңсөө, кейиштүү ашыкча мүлк.
Бул аныктама боюнча, бул - ач көздүктүн эстелиги.
Бул - Вандербилт бүлөсүнүн сарайы.
Эгерде Вандербилттин урааны болсо,
анда ал "ысырап аздык кылат" деп айтылса керек.
Бул сарай - өтө эле чоң; анда 250 бөлмө бар.
Арийне, бул үй бир гана киши байырласын үчүн курулган.
Бул - тамактануу бөлмөсү.
Анын шыбынын бийиктиги 5 кабат имаратка тете.
Тамактануу бөлмөсү 64 кишиге эсептелген.
Менин оюмча, ушунчалык бай болсоңуз, сиз тез эле дос тапсаңыз керек.
Үйдүн дубалдарындагы наркы
миллиондогон долларга чыкчу Ренуар менен Уистлердин эмгектери,
Кайра жаралуу доорунун килемдери сизди арбашат.
Абдан кооз, бирок бул - ач көздүк эмеспи?
Кимге 100 миллион АКШ долларына тете үй керек?
Мындай кымбат мүлккө ким татыктуу?
-Бул жерде иштеп тапчу акчаңыз менен...
"Уолл Стрит" көркөм тасмасы байларга карата терс маанайды жаратты.
-Эми айтчы мага, Гордон, мунун бардыгы качан токтойт, ыя?
Дагы канча яхтанын артынан суу чаңгы тебесиң? Канчасы сага жетиштүү?
-Досум, маселе жетиштүүдө эмес. Бул - нөл жыйынтык оюну.
Бирөө утат. Башкасы утулат.
Акча өзү жоголбойт же жасалбайт, ал колдон колго эле өтөт.
Майкл Дуглас бул көрүнүштү "нөл жыйынтык оюну" деп атайт.
Демек, эгер мен утсам, сиз утуласыз.
Бул дүйнө тагдырына карата баланын эле кебине тете.
Философ Дэвид Келли базарларды изилдеп келет.
-Баарыбыз майда балдардай дасторкон четинде отурабыз, дейли,
анан торт беришет. Таттуунун убакыты келди.
Апаңыз столго тортту койду.
Эгер мен чоңураак кесим алсам, сиз кичирээгин аласыз.
Бирок, иш жүзүндө,
торт алып келчү эч кандай эне мында жок.
Биз - өндүрүүчүлөрбүз. Биз байлык жаратабыз.
-Буга Билл Гейтс жакшы мисал.
Ал - учурдагы дүйнөнүн эң байы.
Азыр анын 40 миллиарддай доллары бар.
Бирок ал 40 миллиард доллар тапса,
калганыбыз 40 миллиард долларды жоготкон болобузбу? Жок.
-Бул укмуш болду...
-Демек,
байлыктын кандайдыр бир кампасы бар деп айтуу жаңылыштык.
Эгер мен көбүрөөк алсам, азыраагы сизге калат. Бул ой - туура эмес.
Байлык тынымсыз жарала берет.
-Гейтс торт үлүшү ар кимге жетсинчи деп аны чоңураак жасап байыды.
Windows 95'тин өзөккү артыкчылыгы...
-Иш жүзүндө, ал таптакыр жаңы торт бышырып салды.
Анын программасы акча жана убакыт үнөмдөөгө жаңы арга түзүп,
көп миңдеген жаңы иш ордун камсыздады.
Бирок акчаңызга жетүү үчүн, ал алгач сизди көндүрүшү, кызыктырышы керек.
-Биз Windows 95'ти долбоорлогондогу мүдөөбүз...
-Ал өз ыктыярыбыздан акчабызды бергендей
кайсы бир иш-аракетти жасашы керек болчу.
Бардык соода-сатык эки тарапка тең пайда түшүүсүн талап кылат.
Өтө жөнөкөй мисалды алалы. Бир куту сүт сатып алдым дейли.
-Бир доллар, бай болгур.
-Мен ага бир доллар беремин
Экөөбүз тең пайда көрдүк, себеби ал сүттөн көрө 1 доллар алууну каалады,
мен болсом доллардан сүттү артык көрдүм.
Дал ошондуктан, адатта, эки жак тең алкыш айтат…
-Ыракмат. -Алкыш.
-Ар ким утат. Бирөө эле алдап кетпесе…
-Жарнамада, айрым өнүмдөр чындыкка коошпогондой, ашыкча мактап көрсөтүлгөндүгүн байкайсыз.
-Сиздерге көп жылдар бою ушундай алдамчылар жөнүндө айтып келем.
-Күндүн кубатына кийим кургаткыч. Болгону 50 доллар.
Анан кардар почта аркылуу эмне алды дейсиздер?
Кир жайган жипти.
-Ач көздүк кишилерди алдымчылыкка түртсө, бул - өтө жаман нерсе.
Бирок көп жылдык байкоомо караганда, алдамчылар өтө сейрек учурда гана байышат.
Адамдар барын байкап, андай товарды сатып албай калат.
Чындап бай болгусу келген кишилер, адатта,
башкалар көксөгөн өнүмдү камсыз кылуу үчүн
аянбай иштеши керек…
...мыктыраак автоунаа, арзаныраак кийим, тез татым тамак же башкасын өндүрүү керек.
Ишкер алгач сизди өзүнө имерип алышы керек.
-Алгачкы күндөн тарта, ал "муну ким сатып алат?"
"Мен кандай муктаждыкты чечип жатам?" деген суроолорго жооп издейт.
Эгерде муну ач көздүк деп атасак, анда мен "ач көздүк - жакшы нерсе" демекмин.
-Өз заманында, Жон Д.Рокфеллер менен Корнелиус Вандербилт
шайтан сыяктуу эле жектелип турушкан.
Вандербилт кедейлердин канын соргон.
Рокфеллер болсо - нагыз жыландын өзү.
Бирок мындай жаманатты сөздөр сейрек учурда гана кардарлардан чыккан.
Адатта, жаман ат койчулар - атаандаш ишкерлер эле.
Гезиттер болсо тузакка илинип,
эки бай ишкерди "ууру барондор" деп аташкан.
-Буларга карата "ууру барондор" деген жаман аттан
өткөн орунсуз эч сөз таба албайсыз.
Алар - барондор эмес эле, капчыгында сокур тыйын да жок кезден ишин башташкан.
Аларды "тоноочу" деп дагы атасак болбойт,
себеби алар эч кимден акча тартып алган эмес.
-Алар өз кардарларынан акча алган.
-Иши кылып кардарлардан зордоп тартып алышпады.
Алар өз өнүмүн улам арзандатып, тынбай сата беришкен.
Вандербилт көптөгөн кишилердин муктаждыгын канааттандырып жүрүп байыган.
Ал саякаттоону жана жүк ташууну арзандатуу менен кардарларын өзүнө имерген.
Ал чоңураак жана ылдамыраак кемелерди колдонгон.
Кемеде кардарларына тамак-аш сунуштаган. Бул сунушту эл жактырган.
Мунун баары анын чыгымдарын ушунчалык төмөндөтүп,
анан ал Нью-Йорк-Хартфорд каттамынын баасын 8 доллардан 1 долларга түшүргөн.
Рокфеллер болсо мунай сатып байыган.
Атаандаштары менен өкмөт аны "монополист" атыктырышкан.
Бирок ал эч кимге мунайды зордоп саткан эмес.
Рокфеллер мунайды арзаныраак сунуштап,
элди ынандыруусу керек болгон.
Ал ушул ыкмага барган.
Мурда караңгы киргенде эле жатууга камынчу жумушчулардын
эми биликтүү чыракка май сатып алганга чамасы жетип калган.
Эми ар ким күүгүмдө уктабай, көбүрөөк окуп, үйрөнүп калдыбы?
-Так ошондой,
ошол заманда жумушчулар күнүнө 10, 12 сааттай иштешчу,
эми арзан май аларга жеке турмуш кызыгын тартуулаган.
Кардарлар соодадан утушка ээ болгон. Жумушчулардын дагы турмуш жагдайы оңолгон.
Албетте, бул ишкерлер өздөрү дагы утушка ээ болушкан.
-Абдан туура.
Биз аларды "ач көз" деп атасак болот, бирок алардын ач көздүгү
тек гана өздөрүн байытып чектелбегендиги да анык.
Алардын көксөөсү калган бардыгыбызга тең кутун берди.
Бул - алардын мүдөөсү деле эмес болчу. Балким, алардын мүдөөсү - ач көздүк гана болгондур.
Бирок, өз мүдөөсүнө жетүү үчүн, алар алгач биз көксөгөндөрдү бизге бериши керек болчу.