WEBVTT

00:00:00.000 --> 00:00:04.878
[свири музика]

00:00:04.918 --> 00:00:08.817
- Мојата земја направи напори
да им ги направи животите на луѓето порамноправни.

00:00:08.857 --> 00:00:11.071
Имаме релативни слободни
пазари во бизнисот.

00:00:11.111 --> 00:00:13.781
Поприлично лесно е да се отвори
компанија и да се натпреварувате

00:00:13.821 --> 00:00:18.351
без некој да ве ограничува со дозволи,
регулативи и тарифи.

00:00:18.391 --> 00:00:21.348
Но кога на луѓето им е дозволено
слободно да се натпреваруваат,

00:00:21.388 --> 00:00:24.120
некои ќе победат и ќе заработат многу пари.

00:00:24.160 --> 00:00:27.265
Некои ќе изгубат и ќе заостанат зад другите.

00:00:27.305 --> 00:00:30.447
ЕДНАКВОСТ НА РЕЗУЛТАТИТЕ

00:00:30.487 --> 00:00:32.574
Тоа е моментот кога шведската влада
стапува на сцена.

00:00:32.614 --> 00:00:35.411
[свири музика]

00:00:35.451 --> 00:00:37.484
За да се намалат разликите од резултатите,

00:00:37.524 --> 00:00:41.177
наметнуваме високи даноци и го
редистрибуираме богатството на граѓаните.

00:00:41.217 --> 00:00:43.960
За многу луѓе, ова е
најдоброто од двата светови

00:00:44.000 --> 00:00:47.769
од причина што сите ние
немаме еднакви шанси во животот.

00:00:47.809 --> 00:00:51.017
Некои луѓе имаат родители кои им дале
интерес за учење,

00:00:51.057 --> 00:00:54.475
амбиција и можности.
Некое не.

00:00:54.515 --> 00:00:57.483
Некои имаат среќа со генетската
лотарија а некои не.

00:00:57.523 --> 00:01:00.047
Некои имаат добро здравје а некои не.

00:01:00.087 --> 00:01:03.556
За да се намалат празнините кон
кои таквите разлики може да водат,

00:01:03.596 --> 00:01:05.556
се вклучува нашата влада.

00:01:05.596 --> 00:01:10.193
Шведска избра да ја направи еднаквоста
да биде приоритет во 1970-те години.

00:01:10.233 --> 00:01:13.627
кога веќе бевме една од
најбогатите земји во светот.

00:01:13.667 --> 00:01:16.946
Даноците беа зголемени додека
социјалните системи станаа повеќе дарежливи.

00:01:16.986 --> 00:01:22.636
Јавната потрошувачка се зголеми скоро
двојно помеѓу 1960 години и 1980 години,

00:01:22.676 --> 00:01:26.749
од 31% на 60% од БДП.

00:01:26.789 --> 00:01:29.429
Некои ќе речат дека ова
ја направи нашата земја подобра.

00:01:29.469 --> 00:01:31.459
Но исто така ги намали и наградите

00:01:31.499 --> 00:01:35.567
од вредната работа и од преземањето ризици.

00:01:35.607 --> 00:01:39.824
[свири музика]

00:01:39.864 --> 00:01:41.497
Ова е музејска рекреација

00:01:41.537 --> 00:01:44.548
на оригиналната работилница на
Ларс Магнус Ериксон.

00:01:44.588 --> 00:01:46.933
Тој беше навистина важна личност
во шведската историја

00:01:46.973 --> 00:01:49.718
затоа што пред повеќе од 130 години

00:01:49.758 --> 00:01:52.815
тој произведе ефтини и квалитетни
верзии на телефоните

00:01:52.855 --> 00:01:57.056
кои тој ги видел во
Соединетите Држави.

00:01:57.096 --> 00:02:01.309
И заради тоа, Стокхолм стана глобален
центар за телекомуникации

00:02:01.349 --> 00:02:04.072
при крајот на 19-тиот век
и ги постави основите

00:02:04.112 --> 00:02:07.616
на една од најуспешните шведски
компании: Ериксон.

00:02:07.656 --> 00:02:10.862
Денеска, се уште вработува
повеќе од 80.000 луѓе

00:02:10.902 --> 00:02:14.536
во 150 земји.

00:02:14.576 --> 00:02:16.536
Ова треба да ме прави горд како швеѓанец,

00:02:16.576 --> 00:02:18.669
но всушност ме прави
по малку загрижен,

00:02:18.709 --> 00:02:21.269
затоа што скоро сите големи
шведски бизниси

00:02:21.309 --> 00:02:23.269
го делат наследството на Ериксон.

00:02:23.309 --> 00:02:28.426
И најверојатно сите тие имале работни соби
кои изгледале како оваа.

00:02:28.466 --> 00:02:33.222
Просечната голема шведска
компанија е стара 94 години.

00:02:33.262 --> 00:02:36.539
Ние најверојатно не сме ги имале
политиките кои ги охрабруваат луѓето

00:02:36.579 --> 00:02:39.853
да започнуваат нови бизниси кои
би можеле да станат утрешните Ериксони.

00:02:39.893 --> 00:02:45.184
Денеска, шведските претприемачи
се најстарите во светот.

00:02:45.224 --> 00:02:47.336
И ова е другата страна на паричката.

00:02:47.376 --> 00:02:50.891
Младите луѓе и имигрантите
кои треба да бидат нашата иднина,

00:02:50.931 --> 00:02:53.475
не ги започнуваат новите Ериксони.

00:02:53.515 --> 00:02:56.586
Всушност, имаме многу примери
на млади швеѓани

00:02:56.626 --> 00:02:58.231
и имигранти претприемачи

00:02:58.271 --> 00:03:01.474
кои се селат од Шведска во Британија
или Соединетите Држави

00:03:01.514 --> 00:03:04.673
затоа што придобивките се многу поголеми
таму, каде даноците се пониски.

00:03:04.713 --> 00:03:11.201
[свири музика]

00:03:11.241 --> 00:03:14.275
Во многу предградија како ова,
надвор од Стокхолм,

00:03:14.315 --> 00:03:17.069
стапката на невработеност
е поголема од 50%.

00:03:17.109 --> 00:03:19.549
Дури во екот на
економскиот бум

00:03:19.589 --> 00:03:22.322
скоро четвртина од работоспособното
население во Шведска

00:03:22.362 --> 00:03:24.187
не одеше на работа наутро,

00:03:24.227 --> 00:03:26.187
но добиваа чекови
од владата.

00:03:26.227 --> 00:03:33.060
Ова изгледа дека не го поддржува
мислењето дека економските стимули се важни.

00:03:33.100 --> 00:03:36.866
Со исплата за боледување до
80% од вашата плата,

00:03:36.906 --> 00:03:39.095
можеби не беше изненадувачки
што швеѓаните

00:03:39.135 --> 00:03:41.321
одеа на боледување повеќе
од било кои други луѓе,

00:03:41.361 --> 00:03:44.283
иако објективно ние
бевме поздрави

00:03:44.323 --> 00:03:46.283
од било која друга популација.

00:03:46.323 --> 00:03:54.203
Во 2004 година, исплатите за боледување
апсорбираа 16% од владиниот буџет.

00:03:54.243 --> 00:03:56.203
Од тогаш, овие статистики се подобрија

00:03:56.243 --> 00:03:59.455
но интересно, само после
одлучниот напор од страна на владата

00:03:59.495 --> 00:04:02.858
да ја намали еднаквоста на приходите
преку намалување на даноците

00:04:02.898 --> 00:04:05.051
правејќи ги социјалните системи помалку дарежливи.

00:04:05.091 --> 00:04:11.036
Па така, изгледа дека овие промени
го зголемија стимулот за работа.

00:04:11.076 --> 00:04:13.714
Фридман нагласуваше нешто
контраинтуитивно.

00:04:13.754 --> 00:04:17.991
Постои позитивна корист од
нееднаквоста на резултатите за сите.

00:04:18.031 --> 00:04:21.114
Некои луѓе стануваат милионери,
некои стануваат милјардери,

00:04:21.154 --> 00:04:22.549
но тоа е затоа што
тие беа оние

00:04:22.589 --> 00:04:25.100
кои ги направија среќни своите клиенти.

00:04:25.159 --> 00:04:28.962
- Тоа е економскиот систем
кој го трансформираше нашето општество

00:04:29.002 --> 00:04:31.930
во изминатиот век и повеќе.

00:04:31.990 --> 00:04:36.442
Тоа е она што ги создаде таквите како
Хенри Форд, Томас Алва Едисон

00:04:36.482 --> 00:04:41.199
стимулите да произведуваат чуда
кои ни донесоа корист на сите нам.

00:04:41.239 --> 00:04:42.838
Тие влегоа во предизвици со
очите широко отворени,

00:04:42.878 --> 00:04:47.277
тие знаеја што прават и без разлика
дали ќе победат или изгубат, ние, општеството,

00:04:47.317 --> 00:04:50.845
добивме корист од нивната желба
да се обидуваат.

00:04:50.885 --> 00:04:54.728
-Ако не им дозволевме на Ларс Магнус
Ериксон, на Томас Едисон,

00:04:54.768 --> 00:04:58.107
или на Бил Гејтс да станат неверојатно
богати, ние ќе бевме поеднакви.

00:04:58.147 --> 00:05:01.821
Но Фридман ќе праша:
Ќе ни беше ли подобро?

00:05:01.861 --> 00:05:04.962
Ако претприемачите не мислеа
дека постои награда

00:05:05.002 --> 00:05:07.127
за сите жртви кои тие ги прават,

00:05:07.167 --> 00:05:10.040
за целата напорна работа,
за сите ризици кои тие ги преземаат,

00:05:10.080 --> 00:05:14.204
во форма на големо богатство, тогаш тие
можеби би правеле нешто друго.

00:05:14.244 --> 00:05:17.366
И во тој случај, ние не би ги имале
добрата и услугите

00:05:17.406 --> 00:05:21.193
и технологиите кои
ги прават нашите животи подобри.