WEBVTT

00:00:00.000 --> 00:00:04.878
[svira muzika]

00:00:04.918 --> 00:00:08.817
-Moja zemlja se potrudila da živote
ljudi učini ravnopravnijim.

00:00:08.857 --> 00:00:11.071
Imamo relativno slobodna tržišta
u poslovanju.

00:00:11.111 --> 00:00:13.781
Prilično je lako osnovati kompaniju
i takmičiti se

00:00:13.821 --> 00:00:18.351
a da ih ne zaustave licence,
propisi i tarife.

00:00:18.391 --> 00:00:21.348
Ali kada je ljudima dozvoljeno da
se slobodno takmiče,

00:00:21.388 --> 00:00:24.120
neki pobeđuju i zarađuju mnogo novca.

00:00:24.160 --> 00:00:27.265
Neki gube i zaostaju.

00:00:27.305 --> 00:00:30.447
JEDNAKOST ISHODA

00:00:30.487 --> 00:00:32.574
Tada se uključuje švedska vlada.

00:00:32.614 --> 00:00:35.411
[svira muzika]

00:00:35.451 --> 00:00:37.484
Da bi se smanjile razlike u ishodu,

00:00:37.524 --> 00:00:41.177
mi visoko oporezujemo i redistribuiramo
bogatstvo među našim građanima.

00:00:41.217 --> 00:00:43.960
Mnogima je ovo najbolje
od oba svijeta

00:00:44.000 --> 00:00:47.769
pošto mi zapravo nemamo jednake
šanse u životu.

00:00:47.809 --> 00:00:51.017
Neki ljudi imaju roditelje koji im daju
interesovanje za učenje,

00:00:51.057 --> 00:00:54.475
ambicije i mogućnosti. Neki ne.

00:00:54.515 --> 00:00:57.483
Neki imaju sreće u genetskoj
lutriji, a neki ne.

00:00:57.523 --> 00:01:00.047
Neki imaju dobro zdravlje, a neki ne.

00:01:00.087 --> 00:01:03.556
Kako bi se smanjile praznine do kojih
takve razlike mogu dovesti,

00:01:03.596 --> 00:01:05.556
naša vlada se uključuje.

00:01:05.596 --> 00:01:10.193
Švedska je odlučila da ravnopravnost
učini prioritetom 1970-ih,

00:01:10.233 --> 00:01:13.627
kada smo već bili jedna od najbogatijih
zemalja na svijetu.

00:01:13.667 --> 00:01:16.946
Porezi su povećani, a sistemi beneficija
su postali velikodušni.

00:01:16.986 --> 00:01:22.636
Javna potrošnja se skoro udvostručila
između 1960. i 1980.

00:01:22.676 --> 00:01:26.749
sa 31% na 60% BDP-a.

00:01:26.789 --> 00:01:29.429
Neki bi rekli da je to našu zemlju
učinilo boljom.

00:01:29.469 --> 00:01:31.459
Ali to je takođe smanjilo nagrade

00:01:31.499 --> 00:01:35.567
za naporan rad i preuzimanje rizika.

00:01:35.607 --> 00:01:39.824
[svira muzika]

00:01:39.864 --> 00:01:41.497
Ovo je muzejska rekreacija

00:01:41.537 --> 00:01:44.548
originalne radionice Larsa
Magnusa Ericssona.

00:01:44.588 --> 00:01:46.933
Bio je veoma važna ličnost
u švedskoj istoriji

00:01:46.973 --> 00:01:49.718
jer prije više od 130 godina

00:01:49.758 --> 00:01:52.815
proizvodio je jeftine i pouzdane
verzije telefona

00:01:52.855 --> 00:01:57.056
koje je vidio u Sjedinjenim Državama.

00:01:57.096 --> 00:02:01.309
I zbog toga je Štokholm postao globalni
centar za telekomunikacije

00:02:01.349 --> 00:02:04.072
u kasnom 19. vijeku i to je
postavilo temelje

00:02:04.112 --> 00:02:07.616
za jednu od najuspješnijih švedskih
kompanija: Ericsson.

00:02:07.656 --> 00:02:10.862
I danas zapošljava više od 80.000 ljudi

00:02:10.902 --> 00:02:14.536
u 150 zemalja.

00:02:14.576 --> 00:02:16.536
Ovo bi me trebalo učiniti ponosnim
kao Šveđanina,

00:02:16.576 --> 00:02:18.669
ali u stvari me to pomalo brine,

00:02:18.709 --> 00:02:21.269
jer skoro sva velika švedska preduzeća

00:02:21.309 --> 00:02:23.269
dijele Ericssonovo naslijeđe.

00:02:23.309 --> 00:02:28.426
I vjerovatno su svi imali sale za sastanke
koje su izgledale ovako.

00:02:28.466 --> 00:02:33.222
Prosječna velika švedska kompanija
ima 94 godine.

00:02:33.262 --> 00:02:36.539
Očigledno nismo imali politike
koje ohrabruju ljude

00:02:36.579 --> 00:02:39.853
da pokrenu nove poslove koji bi sjutra
mogli postati Ericsson.

00:02:39.893 --> 00:02:45.184
Danas su švedski preduzetnici
najstariji na svijetu.

00:02:45.224 --> 00:02:47.336
Ovo je druga strana medalje.

00:02:47.376 --> 00:02:50.891
Mladi ljudi i imigranti koji bi trebali
biti naša budućnost,

00:02:50.931 --> 00:02:53.475
ne pokreću nove Ericssonove.

00:02:53.515 --> 00:02:56.586
Zapravo, imamo mnogo primjera
mladih Šveđana

00:02:56.626 --> 00:02:58.231
i preduzetničkih imigranata

00:02:58.271 --> 00:03:01.474
koji se sele iz Švedske u Britaniju
ili Sjedinjene Države

00:03:01.514 --> 00:03:04.673
jer su nagrade mnogo veće tamo
gdje su porezi manji.

00:03:04.713 --> 00:03:11.201
[svira muzika]

00:03:11.241 --> 00:03:14.275
U mnogim ovakvim predgrađima,
van Štokholma,

00:03:14.315 --> 00:03:17.069
stopa nezaposlenosti je veća od 50%.

00:03:17.109 --> 00:03:19.549
Čak i usred ekonomskog buma

00:03:19.589 --> 00:03:22.322
skoro četvrtina radno sposobnog
stanovništva u Švedskoj

00:03:22.362 --> 00:03:24.187
nije otišla na posao ujutro,

00:03:24.227 --> 00:03:26.187
ali su dobili svoje čekove od vlade.

00:03:26.227 --> 00:03:33.060
Čini se da podržava stav da su
ekonomski podsticaji važni.

00:03:33.100 --> 00:03:36.866
Uz naknadu za bolovanje do 80%
vašeg prihoda,

00:03:36.906 --> 00:03:39.095
možda nije bilo iznenađujuće
što su Šveđani

00:03:39.135 --> 00:03:41.321
bili bolesni više od svih drugih ljudi,

00:03:41.361 --> 00:03:44.283
iako smo objektivno bili zdraviji

00:03:44.323 --> 00:03:46.283
nego gotovo bilo koja druga populacija.

00:03:46.323 --> 00:03:54.203
U 2004. godini, naknade za bolovanje su
apsorbovale 16% državnog budžeta.

00:03:54.243 --> 00:03:56.203
Ove statistike su se od tada poboljšale

00:03:56.243 --> 00:03:59.455
ali zanimljivo, tek nakon odlučnog
napora vlade

00:03:59.495 --> 00:04:02.858
da se smanji jednakost prihoda
smanjenjem poreza

00:04:02.898 --> 00:04:05.051
i čineći sisteme beneficija
manje izdašnim.

00:04:05.091 --> 00:04:11.036
Dakle, čini se da su ove promjene
povećale motivaciju za rad.

00:04:11.076 --> 00:04:13.714
Friedman je naglasio nešto
kontraintuitivno.

00:04:13.754 --> 00:04:17.991
Postoji pozitivna korist od nejednakosti
ishoda za sve.

00:04:18.031 --> 00:04:21.114
Neki ljudi postaju milioneri, a
neki milijarderi,

00:04:21.154 --> 00:04:22.549
ali to je zato što su oni bili ti

00:04:22.589 --> 00:04:25.100
koji su usrećili svoje kupce.

00:04:25.159 --> 00:04:28.962
-To je ekonomski sistem koji je
transformisao naše društvo

00:04:29.002 --> 00:04:31.930
u prošlom veku i više.

00:04:31.990 --> 00:04:36.442
To je ono što je dalo Henry Fords,
Thomas Alva Edisons

00:04:36.482 --> 00:04:41.199
podsticaje za stvaranje čuda koja su
nam svima koristila.

00:04:41.239 --> 00:04:42.838
Ušli su otvorenih očiju,

00:04:42.878 --> 00:04:47.277
znali su šta rade, i pobjeđivali ili
gubili, mi, društvo,

00:04:47.317 --> 00:04:50.845
samo imali koristi od njihove
spremnosti da rizikuju.

00:04:50.885 --> 00:04:54.728
-Da nismo dozvolili Larsa Magnusa
Ericssona, Tomasa Edisona,

00:04:54.768 --> 00:04:58.107
ili Bill Gatesa da postanu nevjerovatno
bogati, bili bismo ravnopravniji.

00:04:58.147 --> 00:05:01.821
Ali Fridman bi pitao: da li bi nam bilo bolje?

00:05:01.861 --> 00:05:04.962
Ako preduzetnici ne misle da je
to moguća nagrada

00:05:05.002 --> 00:05:07.127
za sve žrtve koje čine,

00:05:07.167 --> 00:05:10.040
sav njihov naporan rad, sav
rizik koji preuzimaju,

00:05:10.080 --> 00:05:14.204
mnogo bogatstva, onda bi mogli da
urade nešto drugo umesto toga.

00:05:14.244 --> 00:05:17.366
I u tom slučaju ne bismo imali robe i usluge

00:05:17.406 --> 00:05:21.193
i tehnologije koje čine naše živote boljim.