WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:04.878
[музыка ойнауда] 

2
00:00:04.918 --> 00:00:08.817
-Менің елім адамдардың өмірін
теңестіруге біраз күш салды. 

3
00:00:08.857 --> 00:00:11.071
Біздің нарық
салыстырмалы түрде еркін. 

4
00:00:11.111 --> 00:00:13.781
Компания құру және бәсекелесу оңай; 

5
00:00:13.821 --> 00:00:18.351
лицензия,ереже және тариф
түріндегі кедергілер жоқ. 

6
00:00:18.391 --> 00:00:21.348
Бірақ еркін бәсекелестікке
жол ашылғанда, 

7
00:00:21.388 --> 00:00:24.120
кейбіреулер жеңіске жетіп,
көп ақша табады. 

8
00:00:24.160 --> 00:00:27.265
Ал кейбіреулер ұтылып,артта қалады. 

9
00:00:27.305 --> 00:00:30.447
НӘТИЖЕ ТЕҢДІГІ 

10
00:00:30.487 --> 00:00:32.574
Мұндай сәтте Швеция үкіметі қосылады. 

11
00:00:32.614 --> 00:00:35.411
[музыка ойнауда]

12
00:00:35.451 --> 00:00:37.484
Табыс теңсіздігін азайту үшін 

13
00:00:37.524 --> 00:00:41.177
біз көп салық саламыз және
байлықты қайта бөлеміз. 

14
00:00:41.217 --> 00:00:43.960
Көпшілік үшін бұл-ең дұрыс шешім, 

15
00:00:44.000 --> 00:00:47.769
өйткені бәрімізде
бірдей мүмкіндік жоқ. 

16
00:00:47.809 --> 00:00:51.017
Біреулердің ата-анасы олардың оқуға,
амбицияға және мүмкіндіктерді табуға 

17
00:00:51.057 --> 00:00:54.475
қызығушылығын оята алады.
Кейбіреулер ондай емес. 

18
00:00:54.515 --> 00:00:57.483
Біреулер генетикалық лотереядан ұтты,
бірақ бәрі емес. 

19
00:00:57.523 --> 00:01:00.047
Ал біреулердің денсаулығы жақсы,
басқалардікі ондай емес. 

20
00:01:00.087 --> 00:01:03.556
Үкімет осындай айырмашылықтардан
туындайтын алшақтықты 

21
00:01:03.596 --> 00:01:05.556
азайту үшін жұмыс істейді. 

22
00:01:05.596 --> 00:01:10.193
Швеция 1970 ж. теңдікті бірінші
кезекке қоямыз деп шешті, 

23
00:01:10.233 --> 00:01:13.627
ол кезде біз әлемдегі ең бай
елдердің бірі едік. 

24
00:01:13.667 --> 00:01:16.946
Салықтар өсіп,жәрдемақы жүйесі
жомарт бола түсті. 

25
00:01:16.986 --> 00:01:22.636
1960-1980 жылдары мемлекеттік
шығын екі есеге жуық, 

26
00:01:22.676 --> 00:01:26.749
яғни ЖІӨ-нің 31%-нан 60%-на дейін өсті. 

27
00:01:26.789 --> 00:01:29.429
Біреулер бұл біздің елдің жағдайын
жақсартты деп сенеді. 

28
00:01:29.469 --> 00:01:31.459
Бірақ бұл сонымен бірге көп жұмыс істеп, 

29
00:01:31.499 --> 00:01:35.567
тәуекелге барудың пайдасын азайтты. 

30
00:01:35.607 --> 00:01:39.824
[музыка ойнауда] 

31
00:01:39.864 --> 00:01:41.497
Бұл-Ларс Магнус Эриксонның 

32
00:01:41.537 --> 00:01:44.548
алғашқы шеберханасы
орналасқан мұражай. 

33
00:01:44.588 --> 00:01:46.933
Ол-Швеция тарихындағы өте маңызды адам, 

34
00:01:46.973 --> 00:01:49.718
өйткені 130 жылдан астам уақыт бұрын 

35
00:01:49.758 --> 00:01:52.815
ол АҚШ-та көрген телефондарының
арзан әрі сапалы 

36
00:01:52.855 --> 00:01:57.056
нұсқаларын шығара бастады. 

37
00:01:57.096 --> 00:02:01.309
Сөйтіп 19-ғасырдың аяғында
Стокгольм ғаламдық 

38
00:02:01.349 --> 00:02:04.072
телекоммуникация орталығына
айналды  және Швецияның

39
00:02:04.112 --> 00:02:07.616
ең табысты компанияларының бірі-
Ericsson-ның негізі қаланды. 

40
00:02:07.656 --> 00:02:10.862
Бүгінгі күні 150 елде 80 000-нан 

41
00:02:10.902 --> 00:02:14.536
астам адам жұмыс істейді. 

42
00:02:14.576 --> 00:02:16.536
Швед ретінде мұнымен мақтануым керек, 

43
00:02:16.576 --> 00:02:18.669
бірақ шын мәнінде
бұл мені біраз мазалайды, 

44
00:02:18.709 --> 00:02:21.269
өйткені шведтердің
барлық ірі бизнестері 

45
00:02:21.309 --> 00:02:23.269
Ericsson-нің жолын қуды. 

46
00:02:23.309 --> 00:02:28.426
Олардың барлығында осындай жиналыс
бөлмелері болған шығар. 

47
00:02:28.466 --> 00:02:33.222
Ірі швед компаниясының
орташа жасы -94 жыл. 

48
00:02:33.262 --> 00:02:36.539
Бізде,шамасы,болашақ Ericsson сияқты 

49
00:02:36.579 --> 00:02:39.853
жаңа бизнесті бастауға ынталандыратын
саясат болмаған. 

50
00:02:39.893 --> 00:02:45.184
Қазіргі кезде швед кәсіпкерлері-
әлемдегі ең кәрі кәсіпкерлер. 

51
00:02:45.224 --> 00:02:47.336
Бұл мәселенің екінші жағы. 

52
00:02:47.376 --> 00:02:50.891
Біздің болашағымыз -
жастар мен иммигранттар 

53
00:02:50.931 --> 00:02:53.475
жаңа Ericsson-ды бастауға асықпайды. 

54
00:02:53.515 --> 00:02:56.586
Есесіне,Швециядан Ұлыбританияға
не Америка Құрама Штаттарына 

55
00:02:56.626 --> 00:02:58.231
қоныс аударушы жас шведтер 

56
00:02:58.271 --> 00:03:01.474
мен кәсіпкер иммигранттар көп, 

57
00:03:01.514 --> 00:03:04.673
өйткені онда пайда көбірек,
ал салық азырақ. 

58
00:03:04.713 --> 00:03:11.201
[музыка ойнауда]

59
00:03:11.241 --> 00:03:14.275
Мына сияқты Стокгольмның
сыртындағы көп жерлерде 

60
00:03:14.315 --> 00:03:17.069
жұмыссыздық деңгейі
50% -дан жоғары. 

61
00:03:17.109 --> 00:03:19.549
Тіпті экономикалық
өрлеу кезінде де 

62
00:03:19.589 --> 00:03:22.322
Швецияның еңбекке жарамды
халқының төрттен бірі 

63
00:03:22.362 --> 00:03:24.187
таңертең жұмысқа бармайтын, 

64
00:03:24.227 --> 00:03:26.187
бірақ үкіметтен
чектерін алып отыратын. 

65
00:03:26.227 --> 00:03:33.060
Бір қарағанда бұл экономикалық
ынталандырудың маңызды екенін көрсетеді. 

66
00:03:33.100 --> 00:03:36.866
Ауырғанда табысының 80% -ына дейін 

67
00:03:36.906 --> 00:03:39.095
алатын шведтердің 

68
00:03:39.135 --> 00:03:41.321
басқаларға қарағанда 

69
00:03:41.361 --> 00:03:44.283
дені сау болғанына қарамастан, 

70
00:03:44.323 --> 00:03:46.283
көбірек ауыратынына таңқалмассыз. 

71
00:03:46.323 --> 00:03:54.203
2004 жылы сырқаттық парақшамен берілетін
жәрдемақы үкімет бюджетінің 16%-ын құрады. 

72
00:03:54.243 --> 00:03:56.203
Бұл статистика қазір жақсарды, 

73
00:03:56.243 --> 00:03:59.455
бірақ ең қызығы, үкімет 

74
00:03:59.495 --> 00:04:02.858
табыс теңдігін төмендету үшін
салықты төмендетіп, 

75
00:04:02.898 --> 00:04:05.051
жәрдемақыны азайтқаннан
кейін ғана бұл азайды. 

76
00:04:05.091 --> 00:04:11.036
Демек,бұл өзгерістер еңбекке
деген ынтаны арттырған тәрізді. 

77
00:04:11.076 --> 00:04:13.714
Фридман бір парадоксты байқаған. 

78
00:04:13.754 --> 00:04:17.991
Табыс теңсіздігінің барлығы
үшін оң пайдасы бар. 

79
00:04:18.031 --> 00:04:21.114
Кейбіреулер миллионер,
ал тағы біреулері миллиардер болады, 

80
00:04:21.154 --> 00:04:22.549
бәрі олардың өз
клиенттерін қаншалықты 

81
00:04:22.589 --> 00:04:25.100
бақытты ете алғандарына байланысты.

82
00:04:25.159 --> 00:04:28.962
-Осы экономикалық жүйе өткен ғасыр мен 

83
00:04:29.002 --> 00:04:31.930
содан сәл бұрын біздің 
қоғамды түрлендірді. 

84
00:04:31.990 --> 00:04:36.442
Генри Форд пен Томас Алва Эдисондарды 

85
00:04:36.482 --> 00:04:41.199
бәріміз үшін пайдалы ғажайыптарды
жасауға ынталандырған да-осы жүйе. 

86
00:04:41.239 --> 00:04:42.838
Олар барлығын біліп кірді, 

87
00:04:42.878 --> 00:04:47.277
өздерінің не істеп жатқанын білді,
және олар ұтса да,ұтылса да,біздің қоғам 

88
00:04:47.317 --> 00:04:50.845
олар қабылдаған тәуекелдің пайдасын көрді.

89
00:04:50.885 --> 00:04:54.728
-Ларс Магнус Эриксон,Томас Эдисон
не Билл Гейтстің 

90
00:04:54.768 --> 00:04:58.107
шалқыған бай болуына жол бермесек,
онда біз тең болар едік. 

91
00:04:58.147 --> 00:05:01.821
Бірақ Фридман былай сұрар еді:
"Біз бұдан ұттық па?"

92
00:05:01.861 --> 00:05:04.962
Кәсіпкерлер өздері жасаған
барлық құрбандығы үшін, 

93
00:05:05.002 --> 00:05:07.127
бар еңбегі үшін, 

94
00:05:07.167 --> 00:05:10.040
барлық тәуекелі үшін сыйлық ретінде
көп байлық жинаймын деп ойламаса,  

95
00:05:10.080 --> 00:05:14.204
онда олар мұның орнына басқа
іспен айналысуы мүмкін. 

96
00:05:14.244 --> 00:05:17.366
Онда біздің өмірімізді жақсартатын
тауарлар, қызметтер 

97
00:05:17.406 --> 00:05:21.193
мен технологиялар болмас еді.