WEBVTT

1
00:00:00.000 --> 00:00:04.878
Stokholm, İsveç
[musiqi səslənir]

2
00:00:04.918 --> 00:00:08.817
-Ölkəm insanların həyatlarını daha çox
bərabərləşdirmək üçün səy göstərir.

3
00:00:08.857 --> 00:00:11.071
Bizim ölkədə biznes
bazarları nisbətən azadır.

4
00:00:11.111 --> 00:00:13.781
Şirkət qurmaq və lisenziyalar,
qaydalar və tariflər ilə

5
00:00:13.821 --> 00:00:18.351
dayandırılmadan rəqabət
aparmaq çox asandır.

6
00:00:18.391 --> 00:00:21.348
Lakin insanlara sərbəst şəkildə
rəqabət aparmağa icazə veriləndə,

7
00:00:21.388 --> 00:00:24.120
bəziləri qalib gəlir və
daha çox pul qazanır.

8
00:00:24.160 --> 00:00:27.265
Bəziləri məğlub olur
və geridə qalır.

9
00:00:27.305 --> 00:00:30.447
NƏTİCƏNİN BƏRABƏRLİYİ.

10
00:00:30.487 --> 00:00:32.574
Bu zaman İsveç hökuməti
tədbir görür.

11
00:00:32.614 --> 00:00:35.411
[musiqi səslənir]

12
00:00:35.451 --> 00:00:37.484
Nəticə fərqliliklərini aradan qaldırmaq
üçün biz olduqca böyük vergilər qoyuruq

13
00:00:37.524 --> 00:00:41.177
və bu yolla sərvəti vətəndaşlarımız
arasında yenidən paylaşdırırıq.

14
00:00:41.217 --> 00:00:43.960
Əksər insanlar üçün
bu çox yaxşıdır belə ki,

15
00:00:44.000 --> 00:00:47.769
həyatda hamımız eyni
imkanlara malik deyilik.

16
00:00:47.809 --> 00:00:51.017
Bəzi insanların öyrənməyə maraq
aşılayan, məqsəd və imkanlar

17
00:00:51.057 --> 00:00:54.475
verən valideynləri var.
Bəzilərinin isə yoxdur.

18
00:00:54.515 --> 00:00:57.483
Bəziləri genetika baxımından
şanslıdır, bəziləri isə deyil.

19
00:00:57.523 --> 00:01:00.047
Bəzi insanların yaxşı sağlamlığı
var, bəzilərinin isə yoxdur.

20
00:01:00.087 --> 00:01:03.556
Bu fərqlərin səbəb olacağı
boşluqları azaltmaq üçün

21
00:01:03.596 --> 00:01:05.556
hökumət tədbirlər görür.

22
00:01:05.596 --> 00:01:10.193
Dünyada artıq ən varlı
dövlətlərdən biri olanda,

23
00:01:10.233 --> 00:01:13.627
1970-ci illərdə İsveç bərabərliyi
prioritet etməyi seçmişdi.

24
00:01:13.667 --> 00:01:16.946
Vergilər artırıldı və müavinət
sistemləri daha da genişləndirildi.

25
00:01:16.986 --> 00:01:22.636
Dövlətin xərcləri 1960 və 1980-ci
illər arasında ikiqat artırıldı,

26
00:01:22.676 --> 00:01:26.749
ÜDM-in 31%-dən 60%-nə.

27
00:01:26.789 --> 00:01:29.429
Bəziləri deyə bilər ki, bu tədbirlər
ölkəmizi daha da yaxşılaşdırdı.

28
00:01:29.469 --> 00:01:31.459
Lakin bu tədbirlər həmçinin

29
00:01:31.499 --> 00:01:35.567
çox çalışanlar və risk edənlər
üçün mükafatları azaltdı.

30
00:01:35.607 --> 00:01:39.824
[musiqi səslənir]

31
00:01:39.864 --> 00:01:41.497
Bu yer, Lars Maqnus Eriksonun

32
00:01:41.537 --> 00:01:44.548
orijinal emalatxanasının muzey
kimi yenidən qurulmuş formasıdır.

33
00:01:44.588 --> 00:01:46.933
O, İsveç tarixində çox
mühüm şəxs idi,

34
00:01:46.973 --> 00:01:49.718
çünki 130 il əvvəl

35
00:01:49.758 --> 00:01:52.815
Amerika Birləşmiş Ştatlarında
gördüyü telefonların ucuz

36
00:01:52.855 --> 00:01:57.056
və etibarlı versiyalarını
istehsal etmişdi.

37
00:01:57.096 --> 00:02:01.309
Buna görə Stokholm 19-cu əsrin
sonunda telekommunikasiya üzrə

38
00:02:01.349 --> 00:02:04.072
qlobal mərkəzə çevrildi və bu
İsveçin ən uğurlu şirkətlərindən

39
00:02:04.112 --> 00:02:07.616
biri olan Ericsson üçün
təməlin əsasını qoydu.

40
00:02:07.656 --> 00:02:10.862
Bu gün şirkət hələ də
150 ölkədə 80 000-dən

41
00:02:10.902 --> 00:02:14.536
çox insanı iş ilə
təmin edir.

42
00:02:14.576 --> 00:02:16.536
Bir isveçli kimi bu,
məni qürurlandırmalıdır,

43
00:02:16.576 --> 00:02:18.669
lakin əslində bu, məni
bir qədər narahat edir,

44
00:02:18.709 --> 00:02:21.269
çünki demək olar ki,
bütün böyük İsveç şirkətləri

45
00:02:21.309 --> 00:02:23.269
Ericsson-un irsini paylaşır.

46
00:02:23.309 --> 00:02:28.426
Çox güman ki, onların hamısının
buna oxşar iclas otaqları var idi.

47
00:02:28.466 --> 00:02:33.222
Ortalama böyük İsveç
şirkətinin 94 yaşı var.

48
00:02:33.262 --> 00:02:36.539
Belə görünür ki, bizim insanları
gələcəyin Ericsson şirkəti

49
00:02:36.579 --> 00:02:39.853
ola biləcək yeni bizneslər başlatmağa
həvəsləndirən siyasətimiz yox idi.

50
00:02:39.893 --> 00:02:45.184
Bu gün İsveç sahibkarları
dünyada ən yaşlılardandır.

51
00:02:45.224 --> 00:02:47.336
Bu, məsələnin digər tərəfidir.

52
00:02:47.376 --> 00:02:50.891
Gələcəyimiz olan gənclər
və immiqrantlar yeni

53
00:02:50.931 --> 00:02:53.475
Ericsson şirkətləri başlatmır.

54
00:02:53.515 --> 00:02:56.586
Əslində, bizim İsveçdən
Britaniyaya və ya

55
00:02:56.626 --> 00:02:58.231
Amerika Birləşmiş Ştatlarına
köçmüş gənc isveçlilər

56
00:02:58.271 --> 00:03:01.474
və sahibkar immiqrantlara
dair çoxlu nümunəmiz var,

57
00:03:01.514 --> 00:03:04.673
çünki orada mükafatlar çox,
vergilər isə azdır.

58
00:03:04.713 --> 00:03:11.201
[musiqi səslənir]

59
00:03:11.241 --> 00:03:14.275
Stokholmdan kənarda
bunun kimi əksər

60
00:03:14.315 --> 00:03:17.069
rayonlarda işsizlik səviyyəsi
50%-dən yüksəkdir.

61
00:03:17.109 --> 00:03:19.549
Hətta iqtisadi çiçəklənmənin
ortasında belə

62
00:03:19.589 --> 00:03:22.322
İsveçdə işləmək yaşındakı
əhalinin demək olar ki,

63
00:03:22.362 --> 00:03:24.187
dörddə biri səhərlər
işə getmirdi,

64
00:03:24.227 --> 00:03:26.187
lakin dövlətdən
çeklərini alırdı.

65
00:03:26.227 --> 00:03:33.060
Bu, iqtisadi təşviqlərin önəmli olduğu
baxışını dəstəkləyirmiş kimi görünür.

66
00:03:33.100 --> 00:03:36.866
Gəlirinin 80%-nə qədər olan
xəstəlik müavinəti olan bir

67
00:03:36.906 --> 00:03:39.095
ölkədə təəccüblü deyil ki,
isveçlər istənilən başqa

68
00:03:39.135 --> 00:03:41.321
dövlətlərin vətəndaşlarından daha
çox xəstəlik icazəsi alırdılar,

69
00:03:41.361 --> 00:03:44.283
baxmayaraq ki, onlar
obyektiv olaraq istənilən

70
00:03:44.323 --> 00:03:46.283
digər dövlət vətəndaşlarından
daha sağlam idi.

71
00:03:46.323 --> 00:03:54.203
2004-cü ildə xəstəlik müavinətlərinə
hökumətin büdcəsinin 16%-i xərclənmişdi.

72
00:03:54.243 --> 00:03:56.203
O vaxtdan bəri bu statistika düzəlib,

73
00:03:56.243 --> 00:03:59.455
lakin maraqlıdır ki, bu irəliləyiş
vergiləri və yardım sistemlərinin

74
00:03:59.495 --> 00:04:02.858
əhatəsini azaltmaqla hökumətin
gəlir bərabərliyini azaltmaq

75
00:04:02.898 --> 00:04:05.051
istiqamətindəki qəti
səylərindən sonra baş verdi.

76
00:04:05.091 --> 00:04:11.036
Belə görünür ki, bu dəyişikliklər
insanları işləməyə təşviq etdi.

77
00:04:11.076 --> 00:04:13.714
Fridman qeyri-intuitiv
bir şeyi vurğulayırdı.

78
00:04:13.754 --> 00:04:17.991
Hər kəs üçün nəticənin qeyri -
bərabərliyində müsbət fayda var.

79
00:04:18.031 --> 00:04:21.114
Bəzi insanlar milyoner,
bəziləri milyarder olur,

80
00:04:21.154 --> 00:04:22.549
lakin bunun səbəbi
onların müştəriləri

81
00:04:22.589 --> 00:04:25.100
xoşbəxt etməsi idi. 

82
00:04:25.159 --> 00:04:28.962
-Keçən əsrdə və hətta ondan
qabaq da cəmiyyətimizi

83
00:04:29.002 --> 00:04:31.930
dəyişdirən iqtisadi sistem idi.

84
00:04:31.990 --> 00:04:36.442
Henri Fordları, Tomas Alva
Edisonları hər birimizə

85
00:04:36.482 --> 00:04:41.199
fayda verən ixtiraları
etməyə təşviq edən bu idi.

86
00:04:41.239 --> 00:04:42.838
Onlar çətinlikləri görürdülər,

87
00:04:42.878 --> 00:04:47.277
onlar nə etdiklərini bilirdilər
və onların udub-uduzmaqlarından

88
00:04:47.317 --> 00:04:50.845
asılı olmayaraq biz cəmiyyət olaraq
onların riskə getməklərindən faydalandıq.

89
00:04:50.885 --> 00:04:54.728
-Əgər biz Lars Maqnus Erikson,
Tomas Edison, yaxud Bill Geytsə

90
00:04:54.768 --> 00:04:58.107
ağlasığmaz dərəcədə zəngin olmağa
imkan verməsəydik, daha bərabər olardıq.

91
00:04:58.147 --> 00:05:01.821
Lakin Fridman soruşardı:
bəs daha yaxşı vəziyyətdə olardıq?

92
00:05:01.861 --> 00:05:04.962
Əgər sahibkarlar verdikləri
qurbanlar, çoxlu əziyyət, aldıqları

93
00:05:05.002 --> 00:05:07.127
risklər müqabilində mümkün

94
00:05:07.167 --> 00:05:10.040
mükafatın çoxlu sərvət
olduğunu düşünməsəydilər,

95
00:05:10.080 --> 00:05:14.204
əvəzində başqa bir
şey edə bilərdilər.

96
00:05:14.244 --> 00:05:17.366
Bu halda da həyatımızı
daha yaxşı edən mallar,

97
00:05:17.406 --> 00:05:21.193
xidmətlər və texnologiyalara
sahib ola bilməzdik.