WEBVTT

00:00:00.398 --> 00:00:01.560
[очекувачка музика]

00:00:01.560 --> 00:00:04.920
- Позади мене е Парламентот
на мојата родна земја Шведска.

00:00:04.920 --> 00:00:07.290
Демократијата е стара идеја.

00:00:07.290 --> 00:00:09.780
Пред скоро 2.500 години,

00:00:09.780 --> 00:00:12.240
секое слободно возрасно машко
лице во Атина, Грција

00:00:12.240 --> 00:00:15.600
било дел од законодавното
тело - собранието,

00:00:15.600 --> 00:00:18.720
кое ги контролирало администрацијата
и законодавството.

00:00:18.720 --> 00:00:22.020
Но Атина не била само родното
место на демократијата.

00:00:22.020 --> 00:00:25.620
Била исто така и родното место
на популизмот и демагогијата.

00:00:25.620 --> 00:00:28.860
Кога луѓето владееле, нивното
владеење можело да биде лошо.

00:00:28.860 --> 00:00:31.470
Тие одлучиле да го осудат Сократ на смрт

00:00:31.470 --> 00:00:33.300
поради корумпирање на младите од Атина

00:00:33.300 --> 00:00:35.580
со неговите идеи за критичко размислување.

00:00:35.580 --> 00:00:38.580
А постоеле и други примери
на страшна репресија.

00:00:38.580 --> 00:00:41.640
Понекогаш се случувало собранието
да зажали за својата одлука

00:00:41.640 --> 00:00:44.760
па се вртеле кон говорниците
кои ги наговарале на таква одлука

00:00:44.760 --> 00:00:47.190
и ги бркале од градот.

00:00:47.190 --> 00:00:49.710
Атинската демократија можеби
била подобрување

00:00:49.710 --> 00:00:51.090
од владењето на кралевите,

00:00:51.090 --> 00:00:54.049
но јасно е дека требало
многу работи да се подобрат.

00:00:54.040 --> 00:00:59.900
[драматична музика]
Ново и Подобрено со Јохан Норберг

00:01:00.521 --> 00:01:02.910
Зборот демократија значи
владеење на обичниот човек,

00:01:02.910 --> 00:01:03.780
и во Атина,

00:01:03.780 --> 00:01:06.930
буквално значело дека мнозинството
владеело со апсолутна власт.

00:01:06.930 --> 00:01:09.510
Мнозинството можело да му прави
било што на малцинството,

00:01:09.510 --> 00:01:13.440
или она што денеска би го нарекле
нелиберална демократија.

00:01:13.440 --> 00:01:15.667
Како што филозофот Карл Попер нагласил,

00:01:15.667 --> 00:01:18.450
“Просветителската идеја за либералната демократија

00:01:18.450 --> 00:01:21.000
не е дека мнозинството е секогаш во право.

00:01:21.000 --> 00:01:24.150
Наместо тоа, либералната демократија
се заснова на идејата

00:01:24.150 --> 00:01:26.670
дека луѓето се слободни
да ги управуваат сопствените животи.

00:01:26.670 --> 00:01:28.950
Демократијата е инсталирана како

00:01:28.950 --> 00:01:31.760
разумно ефективна институционална
заштита против тиранија.

00:01:31.780 --> 00:01:36.300
А ова ја вклучува и тиранијата од мнозинството.“

00:01:36.300 --> 00:01:40.110
Идејата за демократијата се создаваше
преку илјада години на борба

00:01:40.110 --> 00:01:43.173
за да се нагризе моќта на
апсолутните кралеви на Европа.

00:01:44.280 --> 00:01:47.670
Повелбите како Англиската
Магна Карта во 1215 година

00:01:47.670 --> 00:01:50.490
ја ограничи арбитражната моќ на кралевите.

00:01:50.490 --> 00:01:53.280
Во колонијална Америка каде
кралевите и аристократијата

00:01:53.280 --> 00:01:54.570
беа разделени од цел океан,

00:01:54.570 --> 00:01:57.240
таквите идеи можеле да се тестираат од ново.

00:01:57.240 --> 00:02:00.210
Многу градови во Нова Англија
се уште оддржувале градски состаноци

00:02:00.210 --> 00:02:04.110
за да решаваат локални проблеми
користејќи директна демократија.

00:02:04.110 --> 00:02:06.870
Американските Држави воспоставиле
систем на гласање,

00:02:06.870 --> 00:02:08.490
но со неколку исклучоци,

00:02:08.490 --> 00:02:10.320
само на слободните мажи,
кои поседувале сопственост,

00:02:10.320 --> 00:02:12.270
им било првично дозволено да гласаат.

00:02:12.270 --> 00:02:14.760
Дури и во земја изградена
врз идејата за слобода,

00:02:14.760 --> 00:02:17.520
било потребно време за да
се исполни ветувањето.

00:02:17.520 --> 00:02:19.860
Но примерот го инспирирал светот

00:02:19.860 --> 00:02:23.160
и големите демократски трансформации.

00:02:23.160 --> 00:02:25.567
Сите владини постапки се засноваат на сила.

00:02:25.567 --> 00:02:27.690
“Ако не ги следиш правилата,
на крајот,

00:02:27.690 --> 00:02:28.980
ќе повикаме полиција.“

00:02:28.980 --> 00:02:32.310
Но дури и кога мнозинството на
луѓе сметаат дека силата е потребна,

00:02:32.310 --> 00:02:33.780
истата може да се злоупотреби.

00:02:33.780 --> 00:02:38.520
Па така, владата на некој начин е како
токсичен материјал како што е живата.

00:02:38.520 --> 00:02:41.790
И двете се корисни за
човештвото во ограничени количини

00:02:41.790 --> 00:02:44.490
и само во многу специфични околности.

00:02:44.490 --> 00:02:47.340
Либерална демократија со
поделба на власта

00:02:47.340 --> 00:02:48.810
и уставна заштита

00:02:48.810 --> 00:02:50.970
на индивидуалните права против мнозинството

00:02:50.970 --> 00:02:53.520
е еден начин за да се осигураме во тоа.

00:02:53.520 --> 00:02:55.770
Демократските избори се потребни,

00:02:55.770 --> 00:02:57.840
не како начин со кој ќе се аминуваат одлуки,

00:02:57.840 --> 00:03:01.380
туку како еден од многуте начини
за контрола на владетелите.

00:03:01.380 --> 00:03:05.160
Убавината на демократскиот
идеал лежи во големиот факт

00:03:05.160 --> 00:03:08.493
дека ние, луѓето, сме
способни да ги исфрлиме неспособните,

00:03:11.730 --> 00:03:13.770
Хеј, погледнете ги и другите супер видеа

00:03:13.770 --> 00:03:15.480
на "Free to Choose Network",

00:03:15.480 --> 00:03:17.550
и не заборавајте да се
претплатите на нашиот канал

00:03:17.550 --> 00:03:19.353
за да се информирате за епизодите од

00:03:19.353 --> 00:03:22.683
“Ново и Подобрено“ со мене, Јохан Норберг.