WEBVTT

00:00:00.398 --> 00:00:01.560
[кіріспе әуен]

00:00:01.560 --> 00:00:04.920
- Менің артымда тұрған
отаным Швецияның Парламенті.

00:00:04.920 --> 00:00:07.290
Демократия, жалпы, ескі идея ғой.

00:00:07.290 --> 00:00:09.780
Осыдан 2500 жылдай бұрын,

00:00:09.780 --> 00:00:12.240
Грекия Афинадағы әрбір
еркін ересек ер адам

00:00:12.240 --> 00:00:15.600
әкімшілікті де, сотты да бақылайтын
заң шығарушы органның -

00:00:15.600 --> 00:00:18.720
ассамблеяның мүшесі болды.

00:00:18.720 --> 00:00:22.020
Бірақ Афина тек демократияның
отаны болған жоқ.

00:00:22.020 --> 00:00:25.620
Ол популизм мен
демагогияның да отаны болды.

00:00:25.620 --> 00:00:28.860
Халықтың басқаруы да
кемшіліксіз болмады.

00:00:28.860 --> 00:00:31.470
Олар Афины жастарын

00:00:31.470 --> 00:00:33.300
сыни ойлау идеяларымен бұзғаны үшін

00:00:33.300 --> 00:00:35.580
Сократты өлім жазасына
кесуді ұйғарды.

00:00:35.580 --> 00:00:38.580
Және басқа да жан түршігерлік
репрессия жағдайлары болған.

00:00:38.580 --> 00:00:41.640
Сосын кейде ассамблея
өздерінің шешіміне өкініп,

00:00:41.640 --> 00:00:44.760
оларды сол шешімге көндірген
шешендерге шабуыл жасап,

00:00:44.760 --> 00:00:47.190
қаладан қуып жіберетін болған.

00:00:47.190 --> 00:00:49.710
Афины демократиясы
патшалық билікке қарағанда

00:00:49.710 --> 00:00:51.090
әлдеқайда артық еді,

00:00:51.090 --> 00:00:54.040
бірақ алда әлі көп жұмыс бар
екені анық болды.

00:00:54.040 --> 00:00:59.900
[әуен]
Йохан Норбергпен Жаңа және жақсартылған

00:01:00.521 --> 00:01:02.910
Демократия - қарапайым адам
билігі дегенді білдіреді,

00:01:02.910 --> 00:01:03.780
ал Афинада ол,
сөзбе-сөз аударғанда,

00:01:03.780 --> 00:01:06.930
көпшілік абсолютті билейді
дегенді білдіреді.

00:01:06.930 --> 00:01:09.510
Көпшілік азшылыққа
қалағанын жасай алады,

00:01:09.510 --> 00:01:13.440
немесе бүгін либералды емес
демократия деп атайтын едік.

00:01:13.440 --> 00:01:15.667
Поппер деген философ атап өткендей,

00:01:15.667 --> 00:01:18.450
"Либералды демократияның
ағартушылық идеясы

00:01:18.450 --> 00:01:21.000
көпшіліктің әрқашан дұрыс болуы емес.

00:01:21.000 --> 00:01:24.150
Керісінше, либералды
демократия адамдар өздерінің

00:01:24.150 --> 00:01:26.670
қалауынша өмірін сүруге еркін
деген идеяда негізделген.

00:01:26.670 --> 00:01:28.950
Және демократия
тиранияға қарсы тұратын

00:01:28.950 --> 00:01:31.760
қолайлы және тиімді
институционалды қорған.

00:01:31.780 --> 00:01:36.300
Бұл жерге көпшіліктің
тираниясы да кіреді."

00:01:36.300 --> 00:01:40.110
Демократия идеясы Еуропаның
абсолютті патшаларының

00:01:40.110 --> 00:01:43.173
билігін кеміту үшін мың жылдық
күрестің нәтижесінде пайда болды.

00:01:44.280 --> 00:01:47.670
Англияның 1215 жылда қабылданған
Магна Карта сияқты хартиялар

00:01:47.670 --> 00:01:50.490
патшалардың шексіз билігін шектеді.

00:01:50.490 --> 00:01:53.280
Патшалар мен ақсүйектер
мұхит қашықтықта болған

00:01:53.280 --> 00:01:54.570
отаршыл Америкада мұндай идеяларды

00:01:54.570 --> 00:01:57.240
сынақтан өткізуге болатын.

00:01:57.240 --> 00:02:00.210
Демократияның анық көрінісі
көптеген Жаңа Англия қалаларында

00:02:00.210 --> 00:02:04.110
жергілікті мәселелерді шешу үшін
қалалық жиналыс өткізуі.

00:02:04.110 --> 00:02:06.870
Америка штаттарында бастапқыда,
кей бөлек жағдайларды алмағанда,

00:02:06.870 --> 00:02:08.490
тек еркін, иелігінде мүлкі бар

00:02:08.490 --> 00:02:10.320
адамдар ғана
дауыс бере алатын

00:02:10.320 --> 00:02:12.270
сайлау жүйесі құрылған еді.

00:02:12.270 --> 00:02:14.760
Бостандық және еркіндік уәдесі
негізінде құрылған елдің өзінде де,

00:02:14.760 --> 00:02:17.520
сол уәдені ұстау уақыт алды.

00:02:17.520 --> 00:02:19.860
Алайда, сол үлгі әлемді

00:02:19.860 --> 00:02:23.160
ұлы демократиялық
өзгерістерге шабыттандырды.

00:02:23.160 --> 00:02:25.567
Үкіметтің барлық әрекеттері
күшке негізделген.

00:02:25.567 --> 00:02:27.690
"Егер ережелерді сақтамасаңыз,

00:02:27.690 --> 00:02:28.980
полиция шақырамыз"

00:02:28.980 --> 00:02:32.310
Бірақ адамдардың көпшілігі
күш қолдану қажет деп санаса да,

00:02:32.310 --> 00:02:33.780
оны теріс пайдалануға болады.

00:02:33.780 --> 00:02:38.520
Сонымен, үкімет сынап сияқты
улы заттарға ұқсайды.

00:02:38.520 --> 00:02:41.790
Екеуі де шектеулі мөлшерде

00:02:41.790 --> 00:02:44.490
және тек керек жағдайларда
ғана адамзатқа пайдалы.

00:02:44.490 --> 00:02:47.340
Билік бөлінісі бар
либералды демократия және

00:02:47.340 --> 00:02:48.810
жеке адамның құқықтарын
көпшілікке қарсы

00:02:48.810 --> 00:02:50.970
конституциялық қорғау жүйесі -

00:02:50.970 --> 00:02:53.520
соған қол жеткізудің бір жолы.

00:02:53.520 --> 00:02:55.770
Демократиялық сайлау
тек шешімдерді ақтау үшін емес,

00:02:55.770 --> 00:02:57.840
биліктегі адамдарды бақылау
және қадағалау үшін

00:02:57.840 --> 00:03:01.380
қажет құралдардың бірі.

00:03:01.380 --> 00:03:05.160
Демократиялық мұраттың
сұлулығы – біз, халық,

00:03:05.160 --> 00:03:08.493
бос жүргендерді орнынан шығара
аламыз деген ұлы күште.

00:03:11.730 --> 00:03:13.770
Басқа да керемет бейнелерімізді

00:03:13.770 --> 00:03:15.480
"Free to Choose Network"
сайтынан қарай аласыз,

00:03:15.480 --> 00:03:17.550
және жаңа эпизодтарды
жіберіп алмау үшін

00:03:17.550 --> 00:03:19.353
Йохан Норбергпен
"Жаңа және жақсартылған"

00:03:19.353 --> 00:03:22.683
каналына жазылуды ұмытпаңыз.